ئه‌نارکیستان http://anarchistan.tk

من أجل انهيار أسعار السلع والخدمات

Posted in عربی by anarchistan on 29/11/2011

سامح سعید عبود

يتعالى السياسى الإصلاحى على ما توقعته الجماهير من نجاح الانتفاضة الثورية بمصر فى اسقاط رأس النظام، وهو أن تنخفض أسعار السلع والخدمات أو تستقر على الأقل، وأن ترتفع الأجور، وكأن الجماهير كانت لابد وأن تنتفض فقط لكى يمكنه أن يتداول التسلط عليها مع منافسيه من الساسة الآخرين بحرية ونزاهة فيما يسمى بالديمقراطية البرلمانية، ولكن الحقيقة أن خروج الملايين للشوارع كان بسبب احتياجها للخبز فبدونه لا حياة لهم، وبدونه أيضا لا حرية لهم فى أن يختاروا من بين هؤلاء الساسة من سوف يكون عليه الدور ليحكمهم كل عدة سنوات، فالجائع لا يمكن أن يعرف معنى الكرامة قبل أن يسد حاجة المعدة، وطالما أن الأجور لا تلبى احتياجات الفقراء المادية، فهم إما إن يطالبوا برفعها، أو باستقرار الأسعار أو خفضها، أو أن ينتفضوا ضد من يعوق تحقق أحلامهم البسيطة، وهو ما حدث بالفعل.
لا يدرك معظم الناس أن الأسعار التى يدفعونها فى السلع والخدمات حاليا هى أكبر بأضعاف مضاعفة من تكلفتها الحقيقية، وأن ما يجب أن يدفعوه فى الخدمات فى كثير من الأحيان لابد وأن يكون رمزيا أو بلا مقابل، وذلك لسببين الأول أن هناك تضخم هائل فى حجم الأموال المتداولة فى سوق الأموال العالمى، يبلغ تقريبا تسع أضعاف الناتج الإجمالى العالمى فى الاقتصاد الإنتاجى، والثانى أن هناك جشعا رهيبا فى تسعير السلع والخدمات نتيجة الاحتكارات والأوضاع الاحتكارية، وهذا ليس شأنا محليا على الإطلاق، يمكن إصلاحه بتغيير النظام فى مصر، و لا بتغيير الحكومات، أو بتداول السلطة بين السياسيين الإصلاحيين الذين لا يملكون إلا تسويق الشعارات، والحلول الوهمية قبل وصولهم للحكم، ليعجزو عن الوفاء بما وعدوا به عندما يحكمون، فلا يستطيعون أن يفعلوا سوى اعطاء المسكنات لأعراض الداء.

ما نحن بصدده ظاهرة عالمية، بدأت مع بدايات القرن الماضى، بسبب سيطرة رأسالمال المالى على الاقتصاد العالمى، ونمت إلى هذا الحجم المخيف الآن مع اوائل القرن الواحد والعشرين، ولا شك أن تفاقمها على هذا النحو أحد الأسباب المفجرة لتلك الموجة الثورية العالمية الحالية، المندلعة فى العديد من البلاد، تحت ضغط الأزمة الاقتصادية العالمية الأخيرة، وثيقة الصلة بتلك الظاهرة.
النقود مجرد وسيلة للتبادل لاقيمة لها فى حد ذاتها، و هى مجرد تعبير رمزى عن الثروات فى الواقع من سلع وممتلكات، ومن ثم فلابد وأن تكون قيمة النقود مساوية لقيمة الإنتاج المحلى، وفق القواعد المستقرة فى المالية العامة، والتى اعتبرت أنه من الجنون أن تطبع الحكومة نقودا تزيد عن تلك القيمة، فالأثر المرعب لهذا الفعل هو زيادة الطلب على العرض، ومن ثم زيادة الأسعار فيما يعرف بالتضخم، ولذلك تم تشريع العقوبات فى مواجهة تزييف النقود، وهذا ما يلاحظه الناس مثلا عند أى زيادة حكومية للأجور، فإنه يتلوها ارتفاع فى الأسعار، والتى لا يمكن كبحها فى ظل السوق الحرة إلا بتسعيرالسلع والخدمات جبريا.
النقود مجرد أوراق تملك قيمتها من كونها ضمان للدفع محمى بقوة القانون، الذى تشرعة وتراقب تنفيذه الدولة التى أصدرتها، و لابد وأن تكون مغطاة بالإنتاج الذى يتم تدواله عبر النقود كوسيط للتبادل، فإذا قلت النقود عن قيمة الإنتاج فسوف يحدث ركود، وتنخفض الأسعار، وإذا زادت النقود حدث التضخم وزادت الأسعار، فالنقود المتداولة فى السوق لابد وأن تساوى فى النهاية قيمة ما تتوسط بينه فى عمليات الشراء والبيع، هذا ما كان يحدث قديما حتى جرت مياة فى نهر الاقتصاد العالمى، أزالت القداسة عن تلك القاعدة التقليدية.
فيما يتعلق بأثر الإلتزام بهذه القاعدة والإخلال بها، لو أخذنا مصر كنموذج، فسوف نجد أنها خرجت من الحرب العالمية الثانية، وحجم ديونها الخارجية صفر تقريبا، بل ودائنة لبريطانيا التى أنهكت فى الحرب، وكانت قيمة الجنية الذهب فى ذلك الوقت أقل قليلا من قيمة الجنية الورقى، أما الآن فى ظل الظروف الاقتصادية الجديدة، فحجم الدين المحلى يقترب من حجم الإنتاج الإجمالى المحلى، حيث يبلغ 89% منه تقريبا، وبالإضافة إلى الدين الخارجى فسيتضح أن مصر تنتج ما يقل كثيرا عن ما عليها سداده من ديون، و من ناحية أخرى وصل سعر الجنية الذهب إلى ما يزيد عن 2500 جنية ورقى، و يوحى هذا الرقم بالحجم الرهيب فى ارتفاع أسعار السلع عبر السبع عقود الماضية، الأمر الذى لم تلاحقه زيادة الأجور بنفس المعدل، و قد وصل سعر صرف الدولار الأمريكى إلى ستة أضعاف سعر الجنية بعد أن كان الجنية خمس أضعاف سعر الدولار فى سوق الصرف، ذلك لأن الدولار الأمريكى لم يكن عملة الصرف المعتمدة فى التجارة الدولية فى تلك الأيام.
ما يهمنا هنا أن نعرف أن ما حدث ليس له علاقة جوهرية بنظام ما قبل 52 ولا بنظام ما بعد 52، و لا شأن لفاروق، أو عبد الناصر أو السادات أو مبارك و لا من سوف يأتى بعدهم بالموضوع، لأنهم أشخاص مفعول بهم لا فاعلين، حتى ولو كان لهم هامش مناورة و حركة محدود بقيمة اقتصادهم القومى فى الاقتصاد العالمى، حتى و لو كانوا أسود على شعوبهم فهم فى النهاية مجرد نعاج أمام رغبات الرأسمال العالمى، فحريتهم فى الحركة عالميا لا تتجاوز هامش النظام العالمى لا مركزه، وهم يتحركون من موقع التبعية للمركز شاءوا أم أبوا، أما ما يروج له الساسة والنخب بين الجمهور من عنتريات ما قتلت يوما ذبابة، حول أوهام الاكتفاء الذاتى، والتحرر الوطنى، والتنمية المستقلة، طلبا للمشجعين لهذا الرئيس أو ذاك، أو هذا الحزب أو ذاك، فهو من قبيل الدعاية الأيديولوجية، والثرثرة الفارغة، لا علاقة لها بحقيقة المسألة، ولا غرض منها سوى رغبة الساسة فى التسلط على الجماهير ببيع الأوهام لها، و فيما يتعلق بتفكير الجماهير فهم أقرب لتفكير الفلاح القرارى الذى لا يتجاوز عالمه حدود قريته، غير مدرك المدى الهائل لتأثير ما يحدث فى المدينة، و ما وراء حدود بلاده على مصيره.
العوامل المؤثرة فى القصة ليست الطباع الشخصية والقرارات السياسية للرؤساء والملوك، الذين تتابعوا على حكم مصر، ولكنها حقيقة أن الولايات المتحدة الأمريكية، خرجت من الحرب الثانية، باستثناء الكتلة السوفيتية، وهى أكبر الدول الصناعية الدائنة إن لم تكن الوحيدة، وصاحبة أكبر احتياطى محلى من الذهب، وتنتج بمفردها ما يزيد عن نصف الإنتاج الإجمالى العالمى، الذى كان فى معظمه عندئذ إنتاج سلعى، حيث لم يكن كل من الاقتصاد المالى و الاقتصاد الخدمى قد بلغا هذا الحد من التغول حينذاك، فى حين أن كل الدول الصناعية غربا وشرقا، خرجت مفلسة و مدينة ومدمرة، و بناء على ذلك تم عقد اتفاقية بريتون وودز عقب الحرب الثانية التى تم الاتفاق فيها على أن يكون الدولار الأمريكى هو عملة التدوال المعتمدة فى التجارة الدولية بضمان احتياطى الذهب الأمريكى، جدير بالذكر أن أيام عبد الناصر كان جزءا كبيرا من التجارة الخارجية مع الكتلة السوفيتية، ولذلك لم يتجاوز سعر الصرف للدولار نصف جنيه، وازداد السعر مع عصر انفتاح السادات، وتفاقم على عهد مبارك مع انهيار الكتلة السوفيتية.
بعد الحرب العالمية الثانية أخذ الدولار الأمريكى يغزو جيوب المقترضين والمتعطشين للاستثمار والاستهلاك، عبر العالم، دولا ومؤسسات وأفراد، وشهد العالم فترة رواج طويلة الأمد، بدعم فيض القروض الأمريكية، ودعم الكتلة السوفيتية، فيما عرف بربع القرن المجيد الذى امتد حتى أوائل السبعينات، والتى نهضت فيه الدول الصناعية التقليدية مجددا، لتدخل عملاتها الحرة سوق التجارة الدولية، و كان من الطبيعى أن تعقب فترة الرواج الطويلة فترة كساد بعد أن تشبع السوق بالسلع، و التى كان لابد وأن تنخفض أسعارها إلا أن ما حدث هو العكس تماما إذ أخذت الأسعار تزيد رغم استمرار الركود، مخالفة بذلك القواعد الاقتصادية.
والسبب فى ذلك أنه فى مواجهة الركود فى الإنتاج السلعى الذى لحق بالدول الصناعية المتقدمة، تم إلغاء إتفاقية بريتون وودز، وأصبح الدولار وباقى عملات السوق الحرة، بلا غطاء سلعى يحميها و يضمنها إلا القوة العسكرية ذاتها لتلك الدول، حيث لم يعد حجم عملات السوق الحرة يعبر عن حجم الإنتاج المحلى للدول التى تصدرها، و أخذت الدول الصناعية المتقدمة تطبع المزيد من العملات، وتصدر المزيد من السندات المالية للتداول فى السوق العالمية، متجاوزة القاعدة القديمة، مشجعة المقترضين على المزيد من الاقتراض، ومحفزة المستثمرين على شراء سنداتها، وعملاتها، والاحتفاظ بها، والمضاربة عليها، والمتاجرة فيها، ولما كانت السندات هى ديون علي الدول والمؤسسات التى أصدرتها، فإنها عند العجز عن تسديدها أو دفع فوائدها، فإنها تصدر المزيد من السندات لسداد ديونها وفوائدها، وتحولت بذلك لدول مدينة لحاملى سنداتها من دول ومؤسسات وأفراد عبر العالم، والأخطر أن قيمة الديون وفوائدها المتراكمة تحمل على سعر السلع التى يستهلكها المستهلك دون أن تكون له أى علاقة بالديون.
والجدير بالذكر أن تلك القروض التى تراكمت لدى الدول المدينة كثيرا ما كانت نتيجة لسداد الديون القديمة وفوائدها أو لشراء سلع استثمارية أو استهلاكية، كشكل من أشكال التصريف الإجبارى لمنتجات الدول الدائنة، والمثال الفج على ذلك ما تشتريه سنويا دول الخليج العربى من أسلحة تنتجها الدول الصناعية التقليدية، لا تمكنها كثافتها السكانية من استخدامها الفعلى، فتتركها للصدأ، وتستدعى جيوش نفس الدول لتحميها عند تعرضها للخطر، كما حدث فى حرب الخليج، وفى تطور لاحق أصبح ما تصدره حديثا الدول الدائنة للدول المدينة، ليس سلعا فحسب بل خدمات تأمين وقروض وسندات وأوراق مالية، وحقوق ملكية فكرية وحقوق تصنيع وتجميع وعلامات تجارية وخلافه، تزيد من أسعار السلع المحملة بتكلفة تلك الخدمات.
ومع زيادة الطلب على الدولار وباقى عملات السوق الحرة، والسندات المالية، والمضاربة عليها، والمتاجرة فيها، أخذ حجم النقود والأوراق المالية، يزيد بشكل متضاعف فى العالم عن حجم الإنتاج العالمى الحقيقى، مما تسبب فيما يسمى بالركود التضخمى، وكان هذا هو الحل الذى طبقته الدول الصناعية المتقدمة فى مواجهة أزمة الركود، و هو تشجيع الناس على المزيد من الاستهلاك، والمزيد من الاقتراض، بالمزيد من طباعة النقود، و اصدار السندات، والتشجيع على تداولها بينهم، و تحفيزهم على المتاجرة فيها، والمضاربة عليها، ليزيد سعرها أو يقل، مع تقلبات سوق المال، و التى لم تعنى فى النهاية سوى المزيد من الديون، على الدول المصدرة للسندات والعملات والدول المستوردة لها على السواء.
والسؤال هنا لماذا لم يتم اتباع سياسات زيادة الطلب العام على السلع والخدمات، بتشغيل العمالة لزيادة الاستهلاك، لمواجهة كساد السبعينات، بعد أن ثبت نجاح تلك السياسة فى مواجهة أزمة الثلاثينات، والإجابة هى أن السياسات نفسها وعلى المدى الطويل من تطبيقها، تسببت فى التضخم الحادث، فقد وفرت حالة رواج ما بعد الحرب الثانية، تشغيل شبه كامل للعمالة، وتوسع سوق الخدمات فيما يسمى بدولة الرفاهية، والرعاية الاجتماعية، وتشجيع الأفراد على انماط كمالية وترفية من الاستهلاك للسلع والخدمات، وهذا أدى لزيادة التكلفة الإنتاجية فى الدول الصناعية المتقدمة نتيجة ارتفاع الأجور، التى كانت تعنى زيادة الطلب وارتفاع الأسعار، مما تسبب فى هجرة الصناعة كثيفة العمالة من الدول الصناعية المتقدمة فى مرحلة لاحقة للدول الصناعية الحديثة، هربا منها للأيدى العاملة الرخيصة، لتتحول الدول الصناعية المتقدمة إلى دول مستوردة للسلع المصنعة، و مصدرة فى نفس الوقت للخدمات، فضلا عن السلع عالية التقنية، وهو ما احتفظت به لنفسها، وليتركز الدولار وغيره من عملات السوق الحرة أكثر فأكثر فى يد الدول الصناعية الحديثة، فتصبح إحداها، وهى الصين بمفردها نتيجة هذه السياسة، منتجة لنصف الإنتاج السلعى العالمى، وأكبر دائنة للولايات المتحدة، دون أن تفكر فى التخلى عن الدولار كوسيط للتبادل فى التجارة الدولية، حتى لا تنهار أسعار صرفه، و تفقد بذلك قيمة ديونها لدى الولايات المتحدة، وتخسر احتياطها من النقد الأجنبى، برغم أن ما تحوزه من دولارات وسندات أمريكية لا قيمة فعلية تستند عليها، كم أنه على الجانب الآخر يمكن للولايات المتحدة سحب دولاراتها من الصين فتمتص ثروات الصين من النقد الأجنبى، ولكن هذا يعنى انهيار سعر الدولار فى الأسواق، فالوضع فى التجارة الدولية هو لعبة عض أصابع متبادل بين دائنين ومدينين فى نفس الوقت، و لا أحد يريد أن يصرخ مفلتا أصبع الآخر من فمه، و لا أحد يريد أن يقطم أصبع الآخر، مفضلين حالة التوازن المؤلم بينهم.
يكتسب قطاع الخدمات إذن كل هذه النسبة الهائلة التى تدور ما بين 70% و 80% فى إجمالى الناتج المحلى فى اقتصاديات الدول عالية النمو ليس على أساس من قيمة الخدمات الفعلية فى الاقتصاد، إذ تكمن مكاسبها الهائلة فى معظم الأحيان من احتكار مقدمى الخدمات، على حساب نقص ما يربحه منتجى القيمة الفعلية التى يتم إنتاجها فى الاقتصاد السلعى، فسعر السلعة محمل بتكلفة خدمات الإعلان والنقل والتغليف وفوائد القروض وقيمتها و أقساط التأمين وتكلفة الأمن والتخزين وغيرها من خدمات دونما علاقة لهذه الخدمات بتحديد قيمتها الحقيقية، وإن كانت فى نفس الوقت ترفع من سعرها فى السوق، فيدفع المشترى ثمن ما لا يستهلكه من خدمات، وهذا نوع من اللصوصية يتحمله المستهلك، وهو لا يدرى.
نتيجة حرصها على تشجيع أنماط الاستهلاك المسرفة، والحفاظ على مستويات المعيشة المرتفعة، التى اعتاد عليها المواطن هناك، تحولت الولايات المتحدة مثلها مثل الدول الصناعية التقليدية، من أكبر الدول الدائنة إلى أكبر الدول المدينة فى العالم، بقيمة الأوراق المالية التى صدرتها للعالم وفوائد هذه الأوراق المالية ، ومن أجل سداد هذه الديون وفوائدها مازالت تصر على إصدار سندات جديدة لسداد قيمة وفوائد السندات القديمة، والديون كلها مجرد ورق مضمون بالقوة العسكرية للولايات المتحدة لاعلاقة له بالاقتصاد الحقيقى، و لا بما تنتجه تلك البلاد من سلع.
والنتيجة النهائية لتلك العملية ضخ المزيد من النقود فى سوق التداول، والمزيد من زيادة الطلب، والمزيد من ارتفاع الأسعار، وتسرى نفس النتيجة على الدول المدينة أيضا بما سحبته من قروض من الدول الدائنة، لتشترى سلعها وخدماتها، وهى بدورها تستمر فى الاقتراض، واصدار السندات لسداد القروض القديمة وفوائدها المتراكمة، لتزيد فى النهاية حجم ديونها .
كما إنه من نافل القول أن الاحتكارات والأوضاع الاحتكارية وشبه الاحتكارية، تفرض ما يسمى بالسعر الاحتكارى على السلعة بما يزيد كثيرا عن تكلفتها، وهو وضع تستفيد منه الشركات متعدية الجنسية.
الحقيقة أن الاقتصاد العالمى أصبح فى معظمه بعيدا تماما عن الاقتصاد الإنتاجى الحقيقى، و الذى يبلغ حجمه عشر الاقتصاد العالمى، أما الاقتصاد المالى الرمزى فيستحوزعلى 90% من الأموال برغم أنه مجرد عمليات تداول للديون الموجودة فى شكل أوراق مالية من نقود وسندات وأسهم، والمضاربة عليها، مما يزيد من أسعارها، والنقود الزائدة نفسها، والناتجة عن هذه العملية تزيد من الطلب على السلع والخدمات فى السوق، ومن ثم ترتفع أسعارها.
ونظرا لأن الأرباح فى الاقتصاد الرمزى أعلى منها فى الاقتصاد السلعى، و أقل مخاطرة وأقل طلبا للجهد والعمل، فإن هذا اللون من الاستثمار يحجز 90% من الأموال بعيدا عن الاستثمار فى إنتاج السلع الضرورية لحياة الناس، وهذا بدوره يحافظ على الأسعار فى هذا المستوى المرتفع بدلا من الانخفاض المتوقع فى حالة الاستثمار الواسع فى الإنتاج السلعى، ولك أن تتخيل مقدار ما يمكن أن تبنية تلك الأموال المجمدة من مصانع، وما يمكن أن تستصلحه من أراضى، وما يمكن أن توظفه من عمالة، وتأثيرها على ارتفاع مستوى رفاهية سكان الأرض، وتخفيض عدد ساعات العمل، والقضاء على الندرة والبطالة بينهم.
هل يمكن الخروج من تلك الدائرة الجهنمية، بأن تنخفض أسعار السلع والخدمات كما توقعت تلك الجماهير وخرجت لأجله فى انتفاضتها، على نطاق محلى كما يعدها بهذا الساسة الإصلاحيون، من الواضح أن الخروج من المأزق العالمى الطابع لن يكون إلا على نطاق عالمى لتصفية اقتصاد الإقراض والوساطة التجارية والسمسرة و المضاربات والمتاجرة فى الديون، فكل تلك الأموال المستثمرة فى الاقتصاد الرمزى تعبر الحدود بسهولة، ويحوز ملاكها سلطات تفوق أقسى الحكومات سطوة، ويخضع لإرادتهم كل الساسة الإصلاحيين، والذين يجب و أن يلبوا أوامرهم لا أوامر الجماهير التى انتخبتهم، و مهمة التخلص من تلك الديكتاتورية فوق الحكومية، لن تنجزها دولة بحجم مصر الاقتصادى، و لا الدول العربية مجتمعة كما يبشر بهذا القوميون العرب، و لا الدول الإسلامية مجتمعة كما يبشر بهذا الإسلاميون، أنها مهمة عالمية تتجاوز حدود كل الدول مهما كبرت، بما فيها الولايات المتحدة بذاتها، ولذلك فهناك خيوط قوية تجمع بين ما حدث فى مصر وتونس وليبيا، وبين ما يحدث فى اليونان وأسبانيا والولايات المتحدة، فالقضية واحدة ، والمقاومة واحدة، وإن كان الوعى بأبعاد القضية وحلها مازال محدودا للغاية، والسبب فى هذا هم الساسة الإصلاحيين محدودى الأفق الذين يعوقون تطوير العملية الثورية، بإدعاءتهم الواقعية، و بما يسوقوا له من أوهام إصلاحية بين الجماهير، والمشكلة أيضا فى الجماهير التى مازلت تفكر كالفلاح القرارى، الذى لا يتجاوز أفقه حدود قريته.
من يملكون الأموال المستثمرة فى الاقتصاد المالى، لا يمكن إلزامهم بدقة بدفع الضرائب لأنهم ببساطة يستطيعون تحويل أموالهم عبر الحدود، وتهريبها إلى الجنات الضريبية، ولا يمكن مقاومة جشعهم للربح، بالنضالات العمالية التقليدية، ولذلك فكل الوسائل التقليدية للدولة القومية لن تفلح فى استئصالهم، ما يمكن أن يفلح فقط هو اسقاط الشرعية القانونية، والحماية الدولية عن ما يمتلكوه من أوراق مالية وسندات ونقود، لتعود مرة أخرى مجرد أوراق لا قيمة لها، أو أن يجبروا على استثمارها فى الاقتصاد الحقيقى، ولما كانت كل الحكومات متورطة فى إضفاء الحماية الشرعية والدولية على ما يملكوه، فإنه لا حل للمشكلة إلا باسقاط كل الحكومات التى تحميهم، وبناء ديمقراطية مباشرة حقيقة على كل الأرض، و فى كل الوحدات السياسية والإدارية و فى كل منشئات العمل والسكن، بدلا من تلك الديمقراطية البرلمانية المزيفة التى تعبر عن سلطة الرأسماليين والبيروقراطيين والساسة المهيمنين على الكوكب، و فيما يتعلق بإمكانية التطبيق العملى للديمقراطية المباشرة الآن وليس غدا، عالميا ومحليا رجاء الإطلاع على كتاب سياسة بلا سياسيين ل (عكيفا أور) على الرابط
http://www.abolish.power.org
فالديمقراطية المباشرة هى ما يمكن أن تحقق تطلعات الجماهير المنتفضة، لا دوامة الديمقراطية البرلمانية العبثية.
و يمكن اقتراح العديد من الإجراءات على الجماهير فى حالة حصولهم على السلطة لتحقيق أمالهم، و يمكن طبعا تطبيق هذه الإجراءات بعضها أو كلها، كليا أو جزئيا، محليا أو عالميا، وفق توازنات القوى، وما سوف تؤول إليه الأوضاع فى المستقبل، و وفقا لإجابة التاريخ على سؤال اللحظة، هل نحن بصدد المناوشات الأولية لثورة عالمية قادمة، سوف تقلب النظام القائم رأسا على عقب، أم مجرد سلسلة انتفاضات ثورية سوف تؤول لإصلاحات محلية، تحافظ على جوهر النظام؟، مع الإقرار بأن الحل النهائى والكامل لن يكون إلا فى إطار ثورة عالمية.
الاجراءات المقترحة التى يمكن أن تحقق انخفاض حاد فى أسعار السلع والخدمات لصالح المستهلكين يمكن تلخيصها فيما يلى:
1. إلغاء الديون والرهون وفوائدها المتراكمة.
2. تجريم ومنع المضاربة على السندات والنقود والأوراق المالية والأسهم والسلع والمعادن والمقتنيات الثمينة والعقارات.
3. إلغاء العوائد المالية لحقوق الملكية الفكرية و التصنيع و التجميع و العلامات التجارية والرخص التجارية.
4. إلغاء استخدام عملات السوق الحرة كعملات التدوال المعتمدة فى التجارة الدولية، واستخدام وسيط آخر للتبادل الدولى بشرط أن يكون إصداره وحمايته وضمانه غير مرتبط بدولة معينة.
5. تفكيك الاحتكارات وتصفية الأوضاع الاحتكارية فى كل القطاعات الاقتصادية.
6. تخفيض عدد ساعات العمل فى كل القطاعات بما يسمح بتشغيل كل المتعطلين عن العمل، وصولا للتشغيل الكامل للعمالة، مع الحفاظ على نفس مستوى الأجور من الانخفاض.
7. حرية الهجرة والإقامة والعمل مقابل حرية التجارة وتدفق الاستثمارات.
8. ربط الأجر بالإنتاجية ووقت العمل الفعلى.
9. تركيز الاستثمارات فى قطاعات الصناعة والزراعة والخدمات الاجتماعية الضرورية.
10. تعميم التعاونيات الاستهلاكية لتكون أداة التبادل الوحيدة بين المنتجين المباشرين للسلعة والمستهلكين المباشرين للسلعة.
11. تعميم التعاونيات الإئتمانية والتأمينية، فى قطاعات الإئتمان والتأمينات،.
12. أن تتم كل عمليات البيع والشراء عبر حسابات جارية بلا فوائد، للأفراد والمؤسسات بالبنوك التعاونية و ببطاقات الإئتمان، وتجريم ومنع التداول خارج هذا النظام.
13. التسعير الاجتماعى للسلع والخدمات بناء على التوافق بالتفاوض الجماعى بين المنتجين والمستهلكين.
14. منح حق الإنتفاع بالعقارات غير المشغولة و لا المستخدمة، للمحرومين من المساكن والأراضى لاستخدامها، بمقابل رمزى.
15. تحرير البحث العلمى والتكنولوجى من سيطرة الشركات الرأسمالية والحكومات، ليخضع للإرادة الشعبية فى توجيه سياسته لتلبية مصالح البشر فى التقدم والرفاهية لا تحقيق الأرباح للرأسماليين والبيروقراطيين، وتوفير ما يلزمه من تمويل بعيدا عن الحكومات والشركات.
16. الإلتزام بأعلى مستوى ممكن من الجودة للسلع والخدمات وفق أعلى مستوى ممكن من التكنولوجيا المتاحة.
17. نزع السلاح من العالم، وحل كل الجيوش، والاكتفاء بقوات للشرطة خفيفة التسلح لحفظ الأمن، وإلغاء الإنفاق العسكرى، وتوجيه صناعة السلاح للأغراض السلمية لرفاهية البشر.

الرفيق العزيز فؤاد محمد , الرفاق في اليسار العربي و العالمي

Posted in عربی by anarchistan on 29/11/2011

مازن كم الماز

- أولا أعتذر بشدة لتأخر ردي على تعليقاتكم و هواجسكم بسبب ظروفي الخاصة
– الحقيقة أن انعدام الوضوح هو صفة ملازمة لأية ثورة , إن لم يكن لأي تغيير , لكن هذا لا يمكن أن يعتبر عائقا أمام التغيير نفسه , خاصة إذا كان بإلحاحية و حجم التغيير المطلوب عربيا و سوريا , صحيح أنه يمكن أن يحل شكل جديد من الاستبداد و الاستغلال محل الشكل القائم , لكن هذا يشكل سببا و دافعا للنضال مع الجماهير ضد مثل هذا الاحتمال , و ليس للاستسلام لأنظمة الاستبداد و الاستغلال القائمة أو القادمة
– أيضا لا يمكن لتخويف النظام السوري , و أي نظام آخر على وشك السقوط , من بدائل شمولية محتملة له أن يعتبر أيضا سببا لاعتبار الخضوع و الاستسلام للقهر و الظلم و القمع الذي يمارسه و يجسده النظام القائم و لرفض الانخراط في عملية التغيير التي يقودها الشارع , واضح أن الشارع الثائر لا يلقي بالا لمثل هذا التخويف المنهجي لأنظمة الاستبداد من العيش بحرية أو من دونها … هل كان سيكون هناك أي معنى لمطالبة الفلاحين و فقراء المدن الفرنسيين في 1789 بالاستسلام لاستبداد لويس السادس عشر بتخويفه من ديكتاتورية بونابرت القادمة , أو مطالبة الجماهير الإيرانية بالاستسلام لسافاك الشاه بتخويفه من الحرس الثوري و باسيج ديكتاتورية الخميني القادمة ,

- لا أدري إن كان بمقدوركم تصديق هذا أم لا , لكني شخصيا لا أعتقد أن أي نظام سيأتي بعد نظام الأسد سيكون أسوأ منه ,
– ذكرنا البعض بالنقد القاسي الذي مارسه التحرريون السوريون تجاه اليسار السلطوي اللبناني الذي أيد دون تحفظ القيادات الإسلامية التقليدية و القوى السياسية التي تعبر عن الإقطاع السياسي لدى الطوائف الإسلامية أو غير المارونية في الحرب الأهلية و الذي طمس معالم خيار اليسار و الأهم معالم خيار الجماهير المستقل عن النخب الطائفية و الاجتماعية السائدة , لكننا اليوم لا نقف إلى جانب القوى الإسلامية في المعارضة السورية و لا إلى جانب المعارضة نفسها , إننا نقف إلى جانب خيار الجماهير و ننبهها باستمرار إلى أن هذا الخيار ليس فقط مستقل و نقيض لخيار استمرار النظام السوري القائم بل أيضا لخيارات القوى الشمولية في المعارضة نفسها إن لم يكن للمعارضة بأسرها , إننا نميز هنا بين قوى الإسلام السياسي و بين الجماهير المؤمنة أو حتى المتدينة من المضطهدين التي تشارك في صنع الثورات الحالية , نحن لا نتزلف لهذه الجماهير , لا نؤلهها , و أيضا لا نرغب بممارسة دور المعلم أو الملقن و الموجه معها , إننا باختصار معها في نضالها , ننتقد الظواهر السلبية في هذا النضال , نقدر شجاعتها و إصرارها على انتزاع حريتها , و نحاول أن نشرح مفهومنا التحرري عن هذه الحرية , على كل الصعد الاجتماعية و السياسية و الفكرية و العقيدية , يخطآ من يعتقد أن الجماهير التي منحت النهضة في تونس بعد الثورة مثلا الغالبية في المجلس التأسيسي تنتظر استبدال مدائح الطاغية الهارب بمدائح نبوية أو للصحابة أو الأئمة , تنتظر الجماهير حرية حقيقية و ان تحصل على عمل و مستقبل جدير بتضحياتها , هل سيكون الإسلام السياسي قادرا على ذلك بكل إرثه المثقل بالاستبداد و تبريره و تبرير الاستغلال , و بمؤسساته الهرمية و إيديولوجيته الإقصائية التي كرست و تكرس الاستبداد و الظلم و القهر الاجتماعي فكريا , أعتقد أن الجماهير التونسية و العربية عموما ستحتفظ بكمون ثوري عالي لفترة طويلة , كما أعتقد أن ألاعيب الساسة و ألاعيب السياسة النخبوية الفوقية بين من فازوا و سيفوزون في الجولة الأولى من الانتخابات في تونس و مصر ستكشف عن مرحلة جديدة من الأزمة في النظام و الثقافة السياسية السائدين , بين تلك الألاعيب التي تقوم على المحاصصات و المساومات التي تقوم على المصالح الأنانية الضيقة للساسة و أحزابهم و تكريس علاقات الإنتاج و الملكية القائمة على استغلال قلة للغالبية العظمى “كما صرح بذلك الغنوشي صراحة” و أيضا تكريس علاقات التبعية تجاه مراكز الميتروبول الرأسمالية التقليدية , و بين أحلام و رغبات الجماهير المنتفضة في حرية و عدالة حقيقيتين و في وضع حد للاستغلال و الظلم الاجتماعي , هذه المرحلة القادمة من أزمة النظام السياسي و الاجتماعي السائد هي التي ستطرح على الجماهير تطوير ثوراتها باتجاه تحرري فعلا و تجاوز أشكال السلطة النخبوية التي تنتجها “صناديق الانتخابات” و ستطرح على النخب الحاكمة الجديدة إعادة إنتاج أدوات و أساليب القمع القديمة و خلق أدوات و أساليب أخرى جديدة لاحتواء تطلعات الجماهير هذه و إعادة لاستقرار للنظام السياسي و الاجتماعي القائم بقمع و سحق الموجة الثورية , باختصار , أعتقد أنه كان في أية ثورة و هذا أيضا يوجد في الثورة السورية , خيار آخر إلى جانب خيارات القوى السلطوية المتنافسة التي تعبر عن الطبقات الاجتماعية المستغلة المهيمنة أو التي تنافسها على الهيمنة , هذا هو خيار المضطهدين , خيار الجماهير المهمشة و المستغلة و المستلبة , هذا هو خيارنا ,
– هناك الآن فرز واضح و شبه نهائي في صفوف اليسار العربي , هناك من ينوح على أطلال الأنظمة الشمولية التي تتهاوى تحت أقدام الشعوب , و من يرثي الطغاة الذين يتساقطون و سينضم إليهم قريبا ما تبقى من القوميين العرب الذين يتقمصون هذه الأيام وضعية ستالينيي الثمانينات و التسعينيات الذين لم يجدوا بعد سقوط الأنظمة الستالينية في شرق أوربا إلا البكاء على الأطلال و التشفي بالحركة الشعبية التي أسقطت تلك الأنظمة فقط لتقع تحت سيطرة نخب جديدة قديمة جاء بعضها من البيروقراطية الحاكمة سابقا و التي مارست و تمارس هي أيضا التهميش تجاه الناس و تستغلهم بشكل قد يكون أكثر لطافة لكنه بكل تأكيد ليس أقل همجية من أنظمة رأسمالية الدولة البيروقراطية الستالينية , و هناك بالمقابل من يدعم الموجة الثورية الحالية بدرجات مختلفة , أعتقد أنه إذا كان من الممكن التعايش بين هذه القوى تحت شعارات تجمع الفهم الستاليني للبديل الطليعي أو النخبوي و بين الفهم التحرري للبديل الجماهيري الديمقراطي “القائم على الديمقراطية المباشرة البروليتارية حقا” فإن هذا يصبح أكثر استحالة اليوم , هذا نشاهده بكل وضوح سوريا , في طرف مجموعتي فيصل أو النور و بكداش “المتحالفين” مع النظام و معهما تيار قاسيون “المعارض” على طريقة المنحبكجيين , و من جهة قوى يسارية صغيرة مختلفة تعلن التصاقها مباشرة بالانتفاضة و في الوسط بينهما يوجد تجمع اليسار الماركسي و حلفاؤه في هيئة التنسيق ,
– يعني ما يقوله أتباع النظام و من يسير على نصيحتهم من “اليساريين” العرب , القول للجماهير السورية – أنتم غير ناضجين بعد لكي نحكمكم , لستم “علمانيين” و “تقدميين” بما فيه الكفاية لنحكمكم , أو بالنسبة للأقل ستالينية , أنتم غير ناضجين بعد لتحكموا أنفسكم , ابقوا خاضعين للديكتاتورية و سنحاول أن نقنع الديكتاتور بضرورة أن يغير شيئا ما في طريقة استعبادكم و استغلالكم , أنتم غير ناضجين بعد لأي درجة من الحرية , و عليكم لذلك أن تبقوا عبيدا حتى ذلك اليوم المشهود
– من قال أن الجماهير غير ناضجة , عمال بتروغراد و روسيا و فلاحو أوكرانيا الذين كانوا قبل شباط فبراير لا “يفقهون” في السياسة “طبعا بشكلها السلطوي و النخبوي” و ربما في أي شيء آخر إلا القليل جدا بسبب الأمية و التجهيل كانوا هم من أسقطوا واحدة من أشرس و أقدم الملكيات على الأرض و شكلوا مؤسسات السوفييتات و لجان المصانع و القرى و الأحياء ليديروا حياتهم من دون وصاية من اية نخبة , ربما كان للعمال و الفلاحين الإسبان في عام 1936 تجربة مجالس العمال في روسيا و ألمانيا و إيطاليا , لكن العمال و الفلاحون و الجنود الروس أنفسهم تصرفوا في عامي 1905 و 1917 بمبادرتهم الذاتية فقط , من هو غير ناضج اليوم لمثل هذه الحرية الحقيقية للجماهير هو اليسار السلطوي و الستاليني بالتحديد , إننا نرفض الموقف اللينيني النفعي أو حتى الانتهازي من شعار كل السلطة للسوفييتات الذي كان يفترض أن يعني كل السلطة للجماهير , لكن لينين و القيادة البلشفية أيدت هذا الشعار فقط عندما كان يعني هيمنة القيادة البلشفية نفسها و حرمان الجماهير من أي سلطة فعلية , بالمناسبة فإن بعض اليساريين التحرريين السوريين اقترح شعار كل السلطة للجماهير , كل السلطة للتنسيقيات , لكن بالنسبة لنا تعني سلطة المجالس الشعبية و العمالية , تعني شيئا واحدا فقط – كل السلطة للجماهير , فقط لا غير
– لا يمكن في الثورات أن تشترط على القوى العفوية و الواعية , الموضوعية و الذاتية التي تتحرك بفعل دينامية خاصة معقدة , من فعل عوامل الثورة و التغيير و الردة و الرجعية و الحفاظ على الأمر الواقع , المهم جدا إلى جانب محاولة فهم هذه الدينامية و هي عملية بطيئة خوض غمارها بكل قوة مع أكثر القوى الجماهيرية إصرارا و وعيا و ثورية في مواجهة الواقع القائم و قواه
– لا يمكن لأحد أن يتنبأ بالمستقبل أو حتى أن يوصف اللحظة الحالية في التاريخ كما كانت الرواية الرسمية في اليسار العربي و العالمي تردد عن “قديسيها” أو “أنبيائها” , أين نحن الآن , في عام 1848 أوروبيا , أم 1905 أو 1917 روسيا , أم 1979 إيرانيا , أم 1989 في شرق أوروبا , من يملك الجواب هو الغد فقط , لكن الأكيد أن تطور الإنسان باتجاه تحقيق أحلامه في الحرية و العدالة و المساواة لم يبدأ بتخيل عبقري ما يعيش في برج عاجي لمخطط مستقبلي ما , لقد بدأ كل شيء بثورة , هذا ما تفعله الجماهير اليوم و هذا ما علينا أن نخوضه معها بكل حماسة و قوة حتى ذلك الغد القادم

ئایه‌ گۆڕانی ده‌م و چاوه‌کان ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابوریه‌ی‌ که‌ ئه‌وروپا تێی که‌وتوه ده‌ڕه‌وێنێته‌وه‌‌؟!!

Posted in وتار by anarchistan on 29/11/2011

زاهیر باهیر

14/11/2011 له‌نده‌ن l

 ڕه‌نگه‌ ئه‌سته‌م بێت گه‌ر پێشبینی ئه‌وه ‌ بکه‌ین که ‌ ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابووریه‌ی که ‌ ئه‌مڕۆ جیهان به‌ گشتی و ئه‌وروپا و ئه‌مریکا به‌ تایبه‌تی پیاتێده‌په‌ڕن ببێته ‌ هۆی هه‌ره‌س هێنانی سیستمی‌ ئابووری و سیاسه‌تی سه‌رده‌م . به‌ڵام گومانی تێدا نیه‌ که‌ ڕاچڵه‌کینێکی گه‌لێک گه‌وره‌یه‌ بۆ ‌ له‌خه‌و هه‌ڵسانی ئابووریناسانی لیبراڵ و سه‌ر‌جه‌می ده‌زگا‌ دراویه‌کان و ئابووریه‌کان و کۆمپانیا گه‌وره‌کانی جیهان له‌گه‌ڵ پارێزه‌ره‌کانیاندا ، که‌ ده‌وڵه‌ته‌کانی جیهانه ‌ به‌ هه‌موو چه‌شنه‌کانیانه‌وه ‌، ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ک ، له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌ بیرکردنه‌وه‌ له ‌ تێگه‌یشتنی ئه‌و ڕاستیه‌ که‌ سیستمی ‌ کاری کرێگرته‌، سیستمی‌ سه‌رمایه‌داری ، ناتوانێت هه‌تا سه‌ر وه‌کو راستییه‌کی مێژوویی بمێنێته‌وه‌، بۆیه‌ ڕۆژێک دێت بیرو بۆچون و تێوری هه‌زاران نووسه‌رو ئابووریناس و کۆمه‌ڵناسی لیبراڵ به‌ کۆن و نوێیانه‌وه‌ تێده‌شکێت ، ئیدی وته‌که‌ی فۆکۆیامه ( Francis Fukuyama ) ” سه‌رمایه‌داری کۆتایی مێژوه‌بڕوانه‌ کتێبی ( The end of history and the last man ) ڕاست نابێت و ، له‌سه‌ر که‌لاکی کۆتایی ئه‌م مێژووه‌ی فۆکایه‌مه‌و هاوه‌ڵه‌کانی ، سه‌ره‌تای مێژووی سوشیالیزم وه‌ ده‌رده‌که‌وێت، ئه‌مه‌ راستییه‌کی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌ ، ته‌نها کێشه‌ی کاته‌و هه‌روه‌ها کێشه‌ی سۆشیالیزم ده‌بێته ‌ پێویستی ژیانی خه‌ڵکی‌ .

ده‌توانین داوای به‌ڵگه‌ بکه‌ین تاکو ئه‌م لیبراڵانه‌ له‌ هه‌موو بواره‌کانی ژیاندا پێمان بسه‌لمێنن که‌ ئه‌م سیستمه‌ له‌ شوێنێکدا ، له‌ سه‌رده‌مێکدا بێ خوڵقاندنی له‌شکرێکی گه‌وره‌ له‌ به‌تاڵه‌، بێ له‌هه‌ژارخستنی به‌شی هه‌ره‌ زۆری کۆمه‌ڵگه‌ ، بێ له‌ دروستکردنی دووجه‌نگی گه‌وره‌ی جیهانی و هه‌ڵگیرسانی ده‌یه‌‌ها شه‌ڕی گه‌وره‌تر له‌ گه‌لێک شوێنی ئه‌م جیهانه‌دا که‌ به‌ ملێونه‌ها خه‌ڵکی کردۆته‌ قوربانی و دیسانه‌وه‌ به‌قڕدانی ملێونه‌های تر له‌ خه‌ڵکی ، له‌پاڵ ڕاونان و هه‌ڵکه‌ندنی سه‌ده‌ها هه‌زاری تر له‌ خه‌ڵک ، بێ له‌که‌م ئه‌ندامکردن و نامۆ خستنی ده‌یه‌ها ملێون خه‌ڵکی تر‌ ، به‌ده‌ر له‌مانه‌ی سه‌ره‌وه‌و زۆری تریش، با ئه‌و زاتانه‌ پێمان بڵێن، که‌ ئه‌م سیستمه‌‌‌ سه‌رکه‌وتوو بووه‌و به‌دوور له‌ گرتنه‌به‌ری ئه‌م ڕێگایه‌نه‌ش ده‌مێنێته‌وه؟‌ . له‌ هه‌مان کاتیشدا لایه‌نگران و بڕیارده‌ران له‌ناو ئه‌م سیستمه‌دا ناتوانن دڵنیایی ئه‌وه‌شمـان بده‌نێ که‌ گۆڕانی ده‌م و چاوه‌کان و کردنی پینه‌و په‌ڕۆکان، خۆیان وته‌نی ڕیفۆرم و مۆدیره‌نایزکردن، ده‌سته‌به‌ری مانه‌وه‌ی سیستمه‌که‌یان ده‌کات.

با هه‌ر چاوێک به‌ مێژووی کردارو ڕه‌فتار، یا چاره‌سه‌ره‌کانی بزنسمان و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و نوێنه‌ره‌کانیان له‌ ده‌وڵه‌تدا، بگێڕین ، تاکو ببینین له‌م دوو ، سێ ، ساڵه‌ی که ‌ ئه‌م قه‌یرانه‌ ئابووریانه‌ ‌ دروست بوون ، ‌ توانراوه‌ چ چاکسازیه‌ک ‌ بکرێت ؟ چ هیوایه‌کیان به‌ خۆشیان و به‌ ئێمه‌ش داوه‌ بۆ‌ ڕه‌واندنه‌وه‌ی قه‌یرانه‌که‌ ؟ هه‌ژده‌ مانگه‌ له ‌ یۆناندا چاره‌سه‌ره‌ یه‌ک به‌دوا یه‌که‌کان، له‌: ده‌سته‌سڕ داخستن و ده‌ستگیرۆیی کردنه‌وه‌، تا سه‌ردانی ئه‌م سه‌رۆک و ئه‌م ئابوو‌ریناس له‌پاڵ نوێنه‌ری ده‌زگا ‌ دراویه‌کان و کۆمپانیا‌ گه‌وره‌کان، ئایا ‌ ێونانی به‌ره‌و ئاڕاسته‌یه‌کی باشتر بردوه‌ یا خراپتر؟

ئه‌م په‌تایه‌ نه‌ك هه‌ر له‌وێ چاره‌سه‌ری نه‌کرا به‌ڵکو خۆی بۆ جه‌رگه‌ی ئه‌وروپاش کووتاوه‌، وه‌کو ئیرله‌نده‌و پورتوغال ، ئیسپانیا ، ئیتالیا ، به‌ریتانیاو هه‌روه‌ها تا ڕا‌ده‌یه‌کیش فه‌ره‌نساش . له‌ راستیدا ته‌نها ووڵاتێك له‌ ئه‌وروپادا که تا ئێستا ‌ تووشی تالوکه‌ نه‌بووبێت ته‌نها ئه‌ڵمانیایه‌.

شایانی باسه‌ گه‌ر ئه‌وه‌ش ‌ بڵێین به‌پێی ده‌یتایه‌کی یه‌کێتی ئه‌وروپی له‌ نێوانی مانگی ئازاری ئه‌مساڵ و مانگی سێپته‌مبه‌ردا تێکڕای گه‌شه‌ کردنی ئابوری هه‌ر 17 وڵاته‌که‌ی که‌ به‌ یورۆ مامه‌ڵه‌ ده‌که‌ن و ئه‌وانه‌شی که‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی دراوی یورۆ ن، ته‌نها له‌ سه‌دا 0.2 بووه، ‌ که‌واته‌ کێشه‌که‌ له‌وه‌دا نه‌ماوه که‌ کار له‌سه‌ر ڕاگرتنی یۆنان له‌ چوارچێوه‌ی ووڵاتانی به‌کارهێنه‌ری دراوی یورۆدا ، بکرێت، به‌ڵکو ده‌بێت له‌ ئێستادا به‌هانای هه‌موو ئه‌وروپاو ئابوریه‌که‌ی ، نه‌ک به‌ته‌نها یورۆ، بدرێت .ا

 چاره‌سه‌ری ده‌زگا‌ دراویه‌کانی جیهان و ئابووریناسه‌کان وڕامیاریناسانی هه‌موو لایه‌ک بۆ ئه‌م کێشه‌یه‌ چییه‌؟

له‌ڕاستیدا هه‌ر هه‌موو ئه‌مانه‌ی لای سه‌ره‌وه‌ ده‌سته‌وه‌سانن له‌ به‌ر‌ده‌م چاره‌سه‌ری کێشه‌که‌دا ، چاره‌ لای ئه‌مان هه‌ر هه‌مان ده‌رمانه‌ ، ئه‌و ده‌رمانه‌ی که ‌ ساڵه‌هایه‌کی دوورو درێژه‌ له‌ زۆربه‌ی شوێنه‌کان و له ‌ سه‌رده‌می جیا جیادا ، که‌ ده‌رمانی چاره‌سه‌ر نه‌بووه‌، به‌کاریان هێناوه‌و به‌کاری ده‌هێنن‌. ئه‌وان له‌لایان مه‌به‌ست نیه‌ که‌ ئه‌وه‌ی ‌ ده‌یکه‌ن چاره‌سه‌سه‌رێک بێت یا نا‌ ، به‌ڵام ئه‌وان ‌ ده‌زانن ئه‌وه‌ تاکه‌ ڕێگایه‌که‌ بۆ که‌ڵه‌که‌کردنی قازانج و سه‌رمایه‌ی زیاتر.

هه‌روه‌ها بانکه‌کان و هه‌موو لیبراڵه‌کان و ڕاست و چه‌پ و حکومه‌ته‌ سۆشیالیسته‌کانیش ، هه‌ر هه‌مویان یه‌کده‌گرن بۆ لابه‌لا کردنه‌وه‌یئه‌و کێشه‌یه‌، به‌ واتایه‌کی تر هه‌ر هه‌مویان ‌ له‌ سه‌نگه‌ری پیلان گێڕیدا‌ دژی زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکه‌که‌یان یه‌ك ده‌نگ ده‌‌بن‌.

چاره‌سه‌ره‌کانیشیان یا یه‌کێکه ‌ له‌مانه‌ی خواره‌وه‌‌ یا به‌کار هێنانی چه‌ند دانه‌یه‌کیانه‌ یا هه‌ر هه‌موویان. له‌وانه‌ گه‌مه‌ی به‌رز کردنه‌وه‌و نزم کردنه‌وه‌ی به‌های سووه ، که‌ به‌هه‌ر بارێکدا هه‌ڵیسوڕێنن دادی کێشه‌که ‌ نادات ، چونکه‌ بازاڕ، ماركێت، ڕاوه‌ستاو‌و سه‌قامگیر نابێت. به‌به‌رز کردنه‌وه‌ی به‌های سوو مانای به‌هێز کردنی دراوو هێنانه‌ خواره‌وی ‌ ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی بڕی کاڵای ووڵات، که‌مبوونه‌وه‌ی قه‌رز کردن بۆ کردنی یا كڕینی خانوو زه‌وی ، ئه‌مه‌ش سست کردنی بازاڕی خانوو به‌ره‌ و هه‌روه‌ها هێواش بوونه‌وه‌ی قه‌رزکردنی پاره‌ له‌ بانقه‌کان بۆ به‌گه‌ڕخستنی .

داشکانی بڕی سووش، تا ڕاده‌یه‌ک یانی هێنانه‌ خواره‌وی به‌های دراوی ووڵاته‌که‌ ، که‌ ئه‌مه‌ش خۆی به‌پێی ڕای ئابووریه‌ لیبراڵه‌کان ده‌بێته ‌ هۆی هه‌ڵئاوسانی پاره‌و که‌مکردنه‌وه‌ی هێزی کڕینی شتومه‌ك و هه‌ره‌ها کارایی خۆشی له‌سه‌ر که‌مکردنه‌وه‌ی هێنانی یا هاورده‌ی کاڵای ده‌ره‌وه‌ داده‌نێت. هه‌ر گرتنه‌به‌ری ئه‌م ڕێگایه‌ لای سه‌ران و به‌ڕێوه‌به‌رانی ئه‌م سیستمه‌و ه‌ ، بۆ مامه‌ڵه‌ کردنی هه‌ڵئاوسانی پاره‌ش ‌ به‌کار ده‌هێنرێت . درك کردنیش به‌وه‌ی که ‌ ئه‌مه‌ چاره‌سه‌ر نییه‌ ، یا کار ناکات ، پێویستی به‌ پسپۆڕی نییه‌ له‌ ئابووری ناسیدا، چونکه‌ هه‌ڵ‌هێنانی ئه‌م مه‌ته‌ڵه ‌ زۆر ئاسانه‌. ‌ گرتنه‌به‌ری ئه‌م ڕێگایه‌ش و ئه‌وانی تریش یانی خوڵقاندنی زیاتری له‌شکری به‌تاڵه‌، واتا ئه‌مانه‌ی که‌ تا ئێستا ‌ خۆیان باجیان ده‌داو بوجه‌ی ده‌وڵه‌تیان ده‌وڵه‌مه‌ند تر ده‌کرد ، ئێستا خۆشیان ده‌بنه‌ سه‌ربار به‌سه‌ر ده‌وڵه‌ته‌وه‌و ده‌بێت له‌سه‌ر شانی ئه‌وانه‌ی که‌ ماونه‌ته‌وه‌و له‌سه‌ر کارو باج ده‌ده‌ن، بژین. ئه‌مه‌ش یانی که‌مبونه‌وه‌ی زیاتری بوجه‌ی ده‌وڵه‌ت ، که‌مکردنه‌وه‌ی توانای کڕینی تاکه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگه‌ ، یانی ڕاکێشانی به‌تا‌ڵه‌ی تر به‌دووی خۆیدا.

جاری واش هه‌یه‌ ده‌وڵه‌ت بۆ چاره‌سه‌ری کێشه ‌ ئابووریه‌که‌ی به‌ناچاری نرخ و به‌های دراوه‌که‌ی ده‌شکێنێت ، که ‌ ئه‌مه‌ش کێشه‌یه‌کی گران دروست ده‌کات له‌سه‌ر هاورده‌ی کاڵای ده‌ره‌وه‌ بۆ ناوه‌وه‌ی ووڵات، ئه‌میش له‌ خۆیدا ده‌بێته‌ هۆی هه‌ڵئاوسانی پاره‌ ، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ش ‌ به‌ ئینگلیزی پێیده‌ڵێن ( Devaluation ) واته‌ داگرتنی نرخ و به‌های دراوی وڵاته‌که‌ له‌ به‌رامبه‌ر دراوی وڵاته‌کانی تردا و له‌ به‌رامبه‌ر ئاڵتونیشدا. خاڵی پۆزه‌تیڤی ئه‌مه‌ش بوژاندنه‌وه‌ی جموجوڵی ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی کاڵای وڵاته‌که‌یه‌ ، ئه‌مه‌ش به‌ده‌وری خۆی کرێکاری زیاتر له‌ وڵاتدا ده‌خاته‌ کاره‌وه‌و کاڵای زیاتر ده‌هێنرێته‌ بازاڕه‌وه‌، به‌ڵام مه‌ترسی ئه‌م سیاسه‌ته‌ ئابوریه‌ ئه‌وه‌یه‌ ، یه‌که‌م : سڵکردنه‌وه‌ی یا وه‌ستانی پاره‌داری بێگانه‌یه‌ له‌ به‌گه‌ڕخستنی پاره‌کانیان له‌م وڵاته‌دا. دووهه‌م: مه‌ترسی کڕینی پاره‌ی وڵات له‌ لایه‌ن ‌ خه‌ڵکانی هه‌ره‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌وه‌، هه‌روه‌کو چۆن ‌ جۆرج سۆرۆ له‌ سه‌ره‌تای نه‌وه‌ده‌کاندا کردی به‌رامبه‌ر دراوی بریتانی به‌کڕینی پاوه‌ندێکی زۆر له‌ بازاڕدا، به‌مه‌ی که‌ کردی خه‌ریک بوو ببێته‌ هۆی هه‌ره‌سی ته‌واوی پاوه‌ند، ئه‌و ڕۆژو مانگه‌ی که‌ ئه‌مه‌ی تیادا ‌ ڕودا له‌لای پیاوانی ده‌وڵه‌ت و ئابوریناسه‌کان به‌ سێبته‌مبه‌ری ڕه‌ش ناسراوه‌، (Black September )

دووهه‌م: زیادکردنی باج له‌سه‌ر موچه‌و داهات و هه‌روه‌ها له‌سه‌ر خواردن و خواردنه‌وه‌ و پێداویستیه‌کانی تری ژیان . ئه‌مه‌ش کێشه‌ی ئابووری زیاتر خه‌ست ده‌کاته‌وه‌ ، چونکه‌ زیادکردنی باج له‌ هه‌ر بوارێك ، ڕه‌نگه‌ کۆمه‌کێک بکات به‌ بودجه‌ی ووڵات و شتێك زیاده‌ی بخاته ‌ سه‌ر ، به‌ڵام توانای کڕینی خه‌ڵکی بۆ کاڵاو پێداویستیه‌کانی تر که‌مده‌کاته‌وه‌ ، ئه‌مه‌ش ڕۆڵێکی گه‌وره ‌ ده‌بینێت هه‌م له‌ سه‌ر کاڵای هاورده‌ و هه‌م سه‌رف بوونی ئه‌و‌ کاڵایانه‌شی که‌ له‌ ناو خودی ووڵاتدا دروست ده‌کرێت و هه‌نووکه‌ له‌ بازاڕدان . به‌ڕوودانی ئه‌مه‌ یانی که‌ڵه‌که‌ بوونی کاڵا له ‌ بازاڕدا ، که‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێته ‌ هۆی داخستنی زیاتری کارگه‌و کارخانه‌و داخستنی دووکان و کۆگاو چێشتخانه‌و ‌ به‌شه‌کانی تری خزمه‌تگوزاری و ‌ ده‌رکردنی کرێکاران و کارمه‌نده‌کانیان . واته‌ له‌ بری چاره‌سه‌ر کردنی قه‌یرانه‌که‌ ، خراپتر کردنێتی . ئه‌م سیستمه‌ش چاره‌سه‌ری ئه‌مه‌ به‌ دروستکردنی جه‌نگی گه‌وره‌و هه‌وڵدانی گواستنه‌وه‌ی قه‌یرانه‌که‌یه‌ له ‌ شوێنێکه‌وه‌ بۆ شوێنێکی تر له‌گه‌ڵ کردنی چه‌ند سوکه‌ ڕیفۆرمێکدا، ده‌کات .

سێهه‌میان: به‌کار هێنانی سیاسه‌تی ده‌ست گرتنه‌وه‌( ته‌قه‌شوف) ، ئه‌میش به‌ ده‌ست گرتنه‌وه‌ و که‌مکردنه‌وه‌ی بیمه‌کان، که‌مکردنه‌وه‌ی خه‌رجیه‌ گشتیه‌کان، ده‌رکردنی خه‌ڵک له‌سه‌ر کار، داخستن یا که‌مکردنه‌وه‌ی مه‌ودای خزمه‌تگوزاریه‌کان، لێسه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌و ده‌ستکه‌وتانه‌ی که‌ خه‌ڵك له‌ ڕابووردودا به‌خوێن به‌ده‌ستیان هێناون ‌ که‌ له‌ ئێستادا‌ به خۆڕاییه، به‌ڵام دواتر له‌ قۆناغی ده‌ست گرتنه‌وه‌که‌دا هه‌موی ده‌بێته‌ پاره‌ ، هه‌ڵکشانی یا بردنه ‌ سه‌ره‌وه‌ی ته‌مه‌نی خانه‌نشین کردن له‌گه‌ڵ دانان و به‌ یاسایی کردنی چه‌ند جۆرێك له‌ باجی ناڕاسته‌و خۆ. له‌پاڵ ئه‌مانه‌شدا هێڕش کردنه‌ سه‌ر نقابه‌ ( سه‌ندیکاکان) به‌دانانی یاسای نوێ وسنوردارکردنی وکه‌م کردنه‌وه‌ی چالاکیه‌کانی .

هه‌مووشمان ده‌زانین هه‌موو ئه‌مانه‌ یارمه‌تی سوك کردنی قه‌یرانه‌که ‌ نادات به‌ڵکو ئه‌وه‌نده‌ی تر خه‌ستی ده‌کاته‌وه‌. دیسانه‌وه‌ ده‌مانخاته‌وه‌ ناو بازنه‌یه‌کی داخراوه‌وه‌ .

دواچاره‌سه‌ر: گه‌ر ئه‌مانه‌ش هیچیان کاری نه‌کرد ، که‌ کار ناکات، ده‌بێت بیر له‌وه‌ بکرێته‌وه‌ که ‌ سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ت، شالیاری دارایی ‌ ، یا سه‌رۆکی بانکه‌کان بکرێنه‌ قوربانی ، واته‌ ده‌بێت ده‌ست له‌ کار بکێشنه‌وه‌ و ده‌موچاوی تر بێته ‌ پێشه‌وه‌ ، تاکو گه‌مه‌که‌ لێره‌دا ته‌واو نه‌بێت و خه‌ڵکی زیاتر لێیان ڕاست نه‌بێته‌وه‌. گۆڕینی سه‌رۆکی حکومه‌تیش له‌ حاڵه‌تی ئاوادا جار هه‌یه‌ به‌زۆر فه‌رز ده‌کرێت، که‌واته‌ لێردا ته‌نانه‌ت ئه‌و دیمۆکراتیه‌ی که‌ سه‌ری زمان و بنی زمانیانه‌، چه‌نده‌ها ڕژێمیان بۆ گۆڕیوه‌ تاکو دروستی بکه‌ن، ئا له‌م حاڵه‌تانه‌دا ، ئه‌وه‌ش به‌خه‌ڵکی ڕه‌وا نابینن.

له‌ خواره‌وه‌ ڕۆشنایی زیاتر ده‌خه‌مه ‌ سه‌ر ئه‌وانه‌ی که‌ له‌ سه‌ره‌وه‌ باسم لێوه‌ کردن.

با ئێستاش ته‌ماشای هه‌ندێک نمونه‌ی زیندوو بکه‌ین که ‌ ڕۆژانه‌ له ‌ ئارادایه‌.

یۆنان: وه‌کو پێشترباسم کرد 18 مانگ له‌مه‌وپێش یۆنان که‌وته‌ حاڵه‌تێکی واوه‌ که‌‌ له‌ مانگی ئایاری ساڵی 2010 دا ناچار بوو که‌ 110 ملیار یورۆ به قه‌رز وه‌رگرێت وه‌کو هه‌لێك که‌ بقۆزرێته‌وه‌ بۆ ڕزگار بوونی له‌و قه‌یرانه‌ ی که ‌ به‌ بڕی 360 ملیار یۆرۆ له‌ ژێره‌وه‌ بوو. بێگومان ئه‌م قه‌رزه‌ی به‌ هه‌لو مه‌رجێکی گه‌لێک سه‌خت درایه‌ ، وه‌کو : سه‌رخستنی ته‌مه‌نی خانه‌نشینی، به‌تایبه‌تی کردنی که‌رته‌ گشتییه‌کان و فرۆشتنیان به‌‌ بڕی 50 ملیار یورۆ ، که‌مکردنه‌وه‌ی موچه‌ی خه‌ڵکی به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 20، به‌رزکردنه‌وه‌ی باج و زیادکردنی نرخی پێداویستیه‌کانی ژیان و گه‌لێک شتی تریش.

خه‌ڵکانی خۆڕاگری ئه‌وێ به ‌ هه‌مو توێژاله‌کانیه‌وه به‌رگرییه‌کی پاڵه‌وانانه‌یان کردو ‌ به‌به‌رده‌وامی له‌سه‌ر شه‌قامه‌کان بوون بۆ به‌رگری له‌ ژیانیان ، بۆیه‌ حکومه‌تی پارتی سوشیالیست ( پاسۆک) که‌ پاپه‌ئه‌ندرو سه‌ره‌ک شالیار بوو، نه‌یتوانی ئه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌ته‌واوی بکات. دواتر به‌ناچاری له‌ ژێر فشاری سندوقی دراوی جیهانی ، بانکی ناوه‌ندی ئه‌وروپا و ئۆباما ‌و ‌ ئه‌مه‌ریکادا، پاپه ئه‌ندرو زۆربار کرا که‌ نه‌یاره‌ سه‌ره‌کیه‌که‌ی که‌ له‌ پارتی نه‌یاردا بوو، ڤێنیزلۆس ، ( Evangelos Venizelos) بکاته‌ شالیاری دارایی، واته‌ ئیتر بڕیاره‌کان له‌ لایه‌ن هه‌ردوو حیزبه‌که‌وه ‌ ده‌رده‌چێت و ‌ به‌ هه‌ردوکیانیش ده‌یسه‌پێنن. به‌ڵام ئه‌م پینه‌و‌ په‌ڕۆیه‌ش هه‌ر سه‌ری نه‌گرت نه‌یانتوانی به‌رنامه‌ی شوومی ده‌زگا‌ دراویه‌کان و یه‌کێتی ئه‌وروپی بچه‌سپێنن ، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش سندوقی دراوی جیهانی به‌ بڕی 8 ملیار یورۆی له‌ قه‌رزه‌که ‌ ڕاگرت و پێی له‌سه‌ر ئه‌وه ‌ داده‌گرت که‌ ده‌بێت ڕیفۆرمه‌کان ‌ له‌ یۆناندا به‌ته‌واوی جێبه‌جێ بکرێت، له‌م لاشه‌وه ‌ ده‌وڵه‌تی یۆنان هاواری ئه‌وه‌ی لێ به‌رز بووه‌وه‌ که ‌ ئیتر ناتوانێت موچه‌ی کارمه‌ندانی سه‌ر به‌ده‌وڵه‌ت بدات ، گه‌ر هه‌تا 16 -12 -2011 ئه‌م یارمه‌تیه‌یان پێنه‌گات، ئیدی هیچ چارێکیان نامێنێت و بارودۆخه‌که‌ ‌ بێ چاره‌سه‌ر ده‌مێنێته‌وه‌.

دوای ئه‌وه‌ی که‌ سندوقی دراوی جیهانی ملی بۆ داخوازیه‌که‌ی پاپه‌ئه‌ندروی سه‌ره‌ك شالیاران نه‌دا، ئه‌میش دوا کارتی یاریه‌که‌ی به‌کارهێنا، به‌ بانگه‌وازکردنی ڕاپرسی گه‌ل( ڕیفرانده‌م) به‌ناوی فرۆشتنی ووشه‌ی دیمۆکراتیه‌ت و حکوومه‌تی دیمۆکراتیه‌وه‌ بۆ جێبه‌جێ کردنی داخوازیه‌کانی بانکی ناوه‌ندی ئه‌وروپاو سندوقی دراوی جیهانی، ئه‌ویش‌ ئه‌و ڕیفۆرمانه‌ بوون که‌ له‌سه‌ره‌وه ناوم ‌ هێنان. ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی که‌ پاپه‌ئه‌ندرو نواندی هه‌موو سه‌رانی سیاسی ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریکا و سه‌رجه‌می ده‌زگا دراویه‌کانی توڕه‌ و سڕو به‌‌نج کرد، چونکه ‌ هه‌موی هه‌فته‌یه‌ک پێشتر بوو که حکومه‌ته‌که‌ی پاپه‌ئه‌ندرو ملی بۆ هه‌موو مه‌رج و به‌نده‌کانی ئه‌وان دابوو، بۆیه‌ شاڵاوو هێڕشێکی زۆریان کرده‌ سه‌ری و داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی ئه‌و بڕیاره‌یان لێکرد چونکه ‌ ده‌یانزانی که‌ خه‌ڵکی یۆنان ده‌نگ بۆ ئه‌و ڕیفۆرمه‌ نادات ، ده‌نگدان بۆ ئه‌وه، ‌ ده‌نگدانه‌ ‌ بۆ به‌هێواشی مردنیان. به‌مه‌ش قسه‌ گرنگه‌که‌ی جه‌یمس که‌له‌هانی کۆنه‌ سه‌ره‌ك شالیارانی حکومه‌تی بریتانی ده‌هێنێته‌وه‌ یادمان که‌ له‌ بۆنه‌یه‌کدا کردبوی قه‌له‌کان ده‌نگ بۆ پێشخستنی کریسمس نادات“.

هه‌ر زۆری نه‌خایاند که ‌ پاپه‌ئه‌ندرو له‌ ژێر گووشاری ناوه‌وه‌ی حکومه‌ته‌که‌ی خۆی و ده‌ره‌وه‌ له‌ بڕیاره‌که‌ی په‌شیمان بووه‌وه، ‌ دواتریش فشاری زیاتریان بۆ هێنا تا ده‌ست له‌کار بکێشێته‌وه‌ ، که‌سێکی تر به‌ ناوی لوکاس‌ پاپه‌دیمۆس( Lucas Papademos) کابرایه‌کی ته‌کنۆکرات که‌ ده‌ر‌چووی زانکۆکانی ئه‌مه‌ریکایه ‌و دواتر بووه‌ته‌ ‌ جێگری سه‌رۆکی بانکی ناوه‌ندی ئه‌وروپی و پاش ئه‌وه‌ش بوه به‌ ‌ پڕۆفیسۆرو وانه‌ی ئابوری ‌ له‌ زانکۆکانی ئه‌مه‌ریکادا ده‌وته‌وه‌ و له‌ پاڵیشیدا ڕاوێژکاری ده‌وڵه‌تیشی ده‌کرد. هه‌تا ڕۆژی یه‌کشه‌مه‌ش ، 13-11-2011 ، له‌ بانکی ژماره ‌ یه‌کی جیهانی، Goldman Sachs ، ڕاوێژکاری به‌گه‌ڕخستنی پاره ‌ بوو.

هه‌موو ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریکا وا پێشبینی ده‌که‌ن که‌ ئه‌م کابرا ته‌کنۆکراته‌ ده‌توانێت هه‌ر هه‌موو کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات ، وه‌کو ئه‌وه‌ی پێشتر هیچ ڕۆڵێکی له‌ کێشانی نه‌خشه‌ی ئابووریدا نه‌بووبێت، و یۆنانیش له‌ سه‌ر کورسی گه‌رم و گوڕی یه‌کێتی ئه‌ووروپی به ‌ باخه‌ڵی پڕ له‌ یورۆوه‌‌ دانیشێت. هه‌رچی خه‌ڵکانی نا سیاسی و ناپسپۆڕو نائابوریناسی وه‌کو ئێمه‌شه‌ که‌ ڕه‌شه‌ خه‌ڵکه‌که‌ین ، به‌ گۆڕینی پاپه ئه‌ندرۆیه‌ به‌ پاپه‌دیمۆسێ ، ‌ باوه‌ڕمان نییه‌ که‌ گۆڕانکاریه‌کی بنه‌ڕه‌ت ڕووبدات.

 ئیتالیا: ئیتالیا که‌ سێهه‌م گه‌وره‌ ووڵاتی ناوچه‌ی یورۆیه‌‌ (زۆنی یورۆ) ‌و هه‌شته‌م وڵاتی گه‌وره‌ی جیهانه‌، له ‌ بارو دۆخێکی گه لێك ئاڵۆزی ئابوریدا ده‌ژی ، که‌ له‌ یۆنان سه‌ختتره‌. ئیتالیا 1.9 تریلۆن یورۆ له‌ ژێره‌وه‌یه‌ ، ئه‌م قه‌رزاریه‌ی ئه‌م یه‌کسانه‌ به‌ کۆی قه‌رزاری ئیرله‌نده‌و پورتوغال و یۆنان و ئیسپانیا. به‌شی شێری سه‌رجه‌‌می قه‌رزی هه‌مو ووڵاتانی ئه‌وروپا که‌ 2.3 تریلۆن یورۆیه‌، له‌ سه‌ری ئیتالیادا شکاوه‌ته‌وه‌‌. قه‌رزه‌که‌ ئه‌مه‌نده‌ زۆرو قه‌به‌یه ‌ سته‌مه‌ که‌‌ له‌ هه‌ره‌س هێنان ڕزگار بکرێت، گه‌ر قه‌رزیشی پێبدرێت، ڕێژه‌ی دانه‌وه‌ی سووه‌که‌ی به‌ له‌ سه‌دا 7 ده‌بێت که‌ له‌ کاتێکدا ئابوریناسه‌کان وایان خه‌مڵاندوه‌ که‌ ڕێژه‌ی گه‌شه‌ی ئابوری له‌وێ هه‌تا دوو ساڵی تر به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 0.05 ده‌بێت، به‌مه‌ش قه‌رزده‌ران سڵێکی گه‌وره‌ ده‌که‌نه‌وه ‌ له ‌ یارمه‌تی دانی ئیتالیادا.

بارودۆخه‌که‌ گه‌یشته‌ ئه‌و ‌ ڕاده‌یه‌ که‌ له‌ ڕۆژی 08-11-2011 دا بۆرسه‌ی ئیتالی به‌ ڕێژه‌ی له‌سه‌دا 4 شکا، که‌ ئه‌مه‌ش کارایی خۆی له‌سه‌ر دراوی جیهان و هه‌موو پشکه‌کان( سه‌هم) ‌ له‌ ئه‌وروپاوه ‌ تا ئه‌مه‌ریکا، به‌ ڕاده‌یه‌کی به‌رز داناو نرخیان هاته‌ خواره‌وه‌. ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا ئیتالیا ساڵی پار ده‌یتوانی قه‌رز بکات و ڕێژه‌ی سووه‌که‌ی له‌ سه‌دا 4 بێت که‌چی ئه‌‌مساڵ ‌ ڕێژه‌ی سووه‌که‌ له‌ نێوانی له ‌ سه‌دا 7 تا له ‌ سه‌دا 7.7 ده‌بێت‌.

ئیتالیا بۆ ئه‌وه‌ی که ‌ باری دانه‌وه‌ی قه‌رزه‌کانی سوک بکات ساڵی پار بیری له‌ ‌ فرۆشتنی کۆمپیاله‌ ( Bonds ) کرده‌وه‌. پارساڵ ‌ بایی 5 ملیار یورۆی ‌ بۆ ماوه‌ی 10 ساڵ فرۆشتوه‌ که ‌‌ بڕی له ‌سه‌دا 4 سووی ده‌چێته‌‌ سه‌ر له‌کاتی کڕینه‌وه‌یاندا، به‌ڵام هه‌فته‌ی پێشوو به‌هۆی پشێوی باری ئابووریه‌که‌یه‌وه‌ ئه‌و ڕێژه‌یه ‌ سه‌رکه‌وت بۆ له‌ سه‌دا 7.

ئیتالیا بۆ ئه‌وه‌ی که ‌ قه‌رزه‌که‌ی سوک بکات ده‌بێت له ‌ ئێستاوه‌ کار له‌سه‌ر ئه‌وه ‌ بکات که‌ ئه‌و قه‌رزه‌ به‌ بڕی 365 ملیار یورۆ له‌ ماوه‌ی ساڵێکدا دابه‌زێنی که ‌ ئه‌مه‌ش کارێکی گه‌لێک گرانه‌ چونکه‌ ئه‌و قه‌رزه‌ی که‌ ده‌یدرێتێ تاکو له‌و قه‌یرانه رزگار بێت ، هه‌ر بۆ ئه‌و ماوه‌یه‌ ، ‌‌ ده‌بێت 13.2 ملیار یورۆش سوو بداته‌وه‌ ئه‌مه‌ بێ له‌خودی قه‌رزه‌که‌ خۆی . ئه‌مه‌ له‌ کاتێکدا گه‌ر ئیتالیا مل بدات وبچیته‌ ژێر ئه‌م باره‌ گرانه‌شه‌وه ‌ هیچ دڵنیاییه‌ك نیه‌ که‌ ئابووریه‌که‌ی ده‌بووژێته‌وه‌ و ده‌توانێت له‌ ماوه‌ی چه‌ند ساڵێکی که‌مدا بچێته‌وه‌ دۆخی پێش ڕودانی قه‌یرانه‌که‌ که ‌ ‌ له‌ ساڵی 2008 دا ده‌ستی پێکرد، چونکه‌ خودی مه‌رج و به‌‌نده‌کانی ده‌زگا ‌ دراویه‌ قه‌رزده‌ره‌کان ، که ‌ سه‌پاندویانه‌ به سه‌ر ئیتالیادا هه‌ر وه‌کو کردیان به‌رامبه‌ر یۆنان، کێشه‌ی زیاتر دروست ده‌کات و ڕه‌نگه‌ هه‌مان ده‌رئه‌نجامی ببێت .

له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌نه‌ نه‌رێنیه‌کانی مامه‌ڵه‌ی قه‌رزدانه‌که‌دا ، ئیتالیا چاری نییه‌ و ده‌بێت په‌سه‌ندی بکات و په‌ڕله‌مانیش ده‌بێت پاساوی بدات و بیکاته‌ یاسایه‌ک و شه‌رعیه‌تی جێبه‌جێکردنی پێببه‌خشێێت . له‌ هه‌مان کاتیشدا ده‌بێت ده‌موچاوێکی تر بهێنرێته ‌ پێشه‌وه‌ تاکو گه‌مه‌ سیاسیه‌کان و ده‌زگا دراویه‌کان، که ‌ ئه‌م کێشه ئابورییه‌، کێشه‌ی مردن و ژیانی خه‌ڵکی ئیتالییه‌، تا ماوه‌یه‌کی تریش بڕ بکات. ئه‌وه ‌ بوو له‌ ڕۆژی 12-11-2011 سیلڤۆ بێرلێسکۆنی ملیارده‌ر که‌ زیاتر له‌ 17 ساڵه ‌ دۆمینه‌یتی ( هه‌یمه‌نه‌) ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و حکومی له‌وێ کردوه‌ ، له‌ ژێر گوشاری ئه‌مه‌ریکا و ئه‌وروپا و ده‌زگا‌ دراویه‌کاندا ده‌ستی له‌ کار کێشایه‌وه ‌ پاش ئه‌وه‌ی ئه‌و پیلانه‌ی که‌ له‌ لایه‌ن سیاسیه‌کان و ده‌زگا ‌ دراویه‌کانه‌وه ‌ بۆ خه‌ڵکی ئیتالیا دانرابوو له‌‌ سه‌پاندنی مه‌رج و به‌نده‌کانیان له‌ ناو ماڵی سێنه‌تای ئیتالیدا به‌ ده‌نگی زۆربه‌ ده‌رچوو. ئێستاش ماریۆ مۆنتی ( Mario Monti) که‌ پڕۆفیسۆره ‌و‌ کۆنه‌ سه‌رۆکی کۆمیسوێنی ئه‌و‌روپا بوو، کراوه ‌ به ‌ سه‌ره ك شالیارانی ئیتالیا.

له‌ ئێستادا هه‌موو هیوای گه‌وره‌ بزنسمانه‌کان، کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کان، ده‌زگا ‌ دراویه‌کان و سیساسیه‌کان به‌م کابرا ته‌کنۆکراته‌وه‌ ‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ که ‌ گوایه ‌ ئه‌م ده‌توانێت کێشه‌کان لابه‌لا بکاته‌وه‌. به‌ڵام ڕوداوو ئاڵوگۆڕه‌کان و تاقیکردنه‌وه‌کانی پێشتر پێچه‌وانه‌ی پێشبینه‌یه‌کانی ئه‌وانمان پێده‌ڵێت ، سه‌لمێنه‌ری ئه‌م قسه‌یه‌ش ته‌نها ڕابردووی خۆیه‌تی که‌ کاتێک به‌رزترین پله‌و پایه‌ی له‌ یه‌کێتی ئه‌وروپیدا ، هه‌بووه، ‌‌ چاره‌سه‌رێکی بنه‌ڕه‌تی بۆ نه‌کراوه‌، هه‌روه‌ها ‌ مێژووی ژیان و ڕۆژانی ‌ داهاتووش ‌ ‌ شه‌رمی له‌ که‌س نییه‌و هه‌موو ڕاستیه‌کان وه‌کو خۆی ده‌رده‌خات.

 هه‌وڵ و کۆششی ئه‌مه‌ریکا و ئه‌وروپا و چین و یابان و هه‌موو لایه‌نه‌کانی تر بۆ پاراستنی هه‌ره‌سی یورۆ، بۆچی؟

لێره‌دا دوو ڕاستی هه‌یه‌و زۆربه‌ی زۆرمان بێ هیچ گیرو گرفتێک په‌ی پێده‌به‌ین ، یه‌که‌م به‌گشتی قه‌یرانه‌که‌ جیهانیه‌و‌ ڕوو له‌ خراپ بوونه‌ نه‌ك باش بوون. دووهه‌میش دراوه‌ سه‌ره‌کیه‌کانی جیهان وه‌کو یورۆو دۆلاری ئه‌مه‌ریکی و پاوه‌ندی بریتانی و Yuan ی چینی و Yen ی یابانی له‌گه‌ڵ دراوه ‌ نا سه‌ره‌کیه‌کانی تری جیهاندا ئه‌ڵقه‌یه‌کی نه‌بچڕاوی زنجیره‌یه‌ك پێکده‌هێنن ، هه‌ر هه‌موو ئه‌مانیش له‌ گیروگرفتدان.

به‌هاو نرخی ئه‌م دراوانه‌ش له‌ به‌هێزی ئابووری وڵاته‌کانیاندا خۆی ده‌بینێته‌وه، ‌ به‌هێزی ئه‌م ئابووریه‌ش له‌ سه‌ر هه‌ندێک زه‌مینه‌ ڕاوه‌ستاوه‌ وه‌کو: نشونمای ئابووری وڵاته‌که‌ و ستانده‌ری ژیانی دانیشتوانه‌که‌ی ( هێزی کڕینی کاڵا) و ‌ بازرگانی ووڵاته‌که‌ له‌ ناوه‌وه‌ و له‌گه‌ڵ ده‌ره‌وی خۆیدا، هه‌روه‌ها مامه‌ڵه کردن به‌ خاڵی سه‌ره‌کی یاریه‌کانی بازاڕه‌وه‌ وه‌کو هه‌ڵکشان و داكشانی ڕێژه‌ی سوو (قازانج) و شکاندنی نرخی دراوه‌که‌ و به‌رز کردنه‌وه‌ی، یاری کردنێکی لێزانانه‌ به زیاد کردنی ‌ باج، دانانی باجی تازه‌ی ڕاسته‌وخۆو ناڕاسته‌وخۆ له‌ هه‌موو بواره‌کاندا، ‌ له‌گه‌ڵ به‌ئاگا بوون له قسه‌و‌ به‌ڵێن و په‌یمانی پیاوه ئابوریناس و‌ سیاسیه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌کاندا‌.

 ئه‌مڕۆ ئابوری جیهان به‌ چه‌شنێك به‌یه‌که‌وه ‌ گرێدراوه که ‌ مه‌حاڵه‌ ‌ گه‌ر مه‌ترسی له‌سه‌ر یه‌کێك له ‌ دراوه‌ سه‌ره‌کییه ‌ جیهانیه‌کان ببێت، کارایی خۆی له‌سه‌ر دراوه‌کانی ترو سه‌رجه‌می ڕه‌ده‌ڵ و به‌ده‌ڵه‌کانی ئابووری دانه‌نێت.

بۆ نموونه‌ بریتانیا له‌ سه‌دا 60 مامه‌ڵه‌ی بازرگانی و کاروباره‌کانی له‌گه‌ڵ ووڵاته‌ ئه‌و‌روپیه‌کاندا هه‌یه‌ که‌ به‌ یورۆیه‌‌. له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌ بریتانیا هه‌م به‌ هۆی کێشه‌ی ئابووری خۆیه‌وه‌ هه‌م کێشه‌ی یورۆشه‌وه‌ که‌مهێنانی بودجه‌ی مامه‌ڵه‌ی بازرگانی ئه‌مساڵ سه‌رکه‌وتوه‌ بۆ 9.8 ملیار پاوه‌ند به‌ هۆی جیاوازی نێوانی ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی کاڵاو هاوردنییه‌وه‌‌ ( ته‌سدیرو ئیستراد)، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی که‌ ئێمه‌ی بریتانی به‌ پێی قسه‌ی سه‌رۆکی حکومه‌ته‌که‌مان، ده‌یڤد کامیرۆن، ده‌بێت خۆمان بۆ ساڵێکی پڕ له ‌ زه‌حمه‌ت هه‌ڵگرین هه‌م به‌ هۆی نادیاری چاره‌نوسی یورۆو یه‌کێتی ئه‌وروپاوه‌و هه‌م به‌هۆی نشونماکردنی ئابووری بریتانیاوه‌ که‌ له‌ ساڵی داهاتوودا پێشبینی گه‌شه‌کردنی ته‌نها به‌ ڕیژه‌ی له‌ سه‌دا 0.05 ده‌کرێت. ئه‌م بارودۆخه ‌ به‌گشتی وای کردوه‌ که ‌ بڕی به‌تاڵه‌، بێکاری لێره‌ له‌ ( بریتانیا) به‌ فه‌رمی نزیک بکاته‌وه‌ له‌‌ 3‌ ملیۆن‌ که‌ زیاتر له‌ ملیۆنێکیان له‌ نێوانی گه‌نجاندایه‌ که‌ له‌ ته‌مه‌نی 16 بۆ 24 ساڵن، به‌پێی ده‌یتای ده‌وڵه‌ت ژماره‌ی بێکاران ئه‌وه‌نده‌ به‌رزه‌ ، که‌ بریتانیا له‌ ساڵی 1994 وه‌ ئه‌مه‌ی به‌خۆیه‌وه‌ نه‌دیوه ‌. هه‌روه‌ها نرخی پێداویستیه‌کانی ژیان به‌ ڕاده‌یه‌کی زۆر به‌رز بوونه ‌ته‌وه‌ ، بۆ نموونه‌: خوارده‌مه‌نی له‌ ساڵی پاره‌وه‌ ‌ به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 4.6 چووه‌ته‌ سه‌ره‌وه‌، جل و پۆشه‌مه‌نی به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 4.7 سوته‌مه‌نی به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 19.8 .

 ئه‌وروپا بۆ ووڵاتی چینیش گه‌وره‌ترین هاو مامه‌ڵه‌ی بازرگانیه‌، له‌ ڕیزبه‌ندی بازرگانیدا چین دووهه‌مینه‌ بۆ ئه‌وروپا، له‌ ساڵی پاردا به‌ بڕی 363 ملیار یورۆ مامه‌ڵه‌ی له‌ گه‌ڵ ئه‌وروپادا کردوه‌. له‌ گه‌ڵ په‌یدا بوونی گیروگرفتی یورۆدا ئه‌مساڵ بڕی ئه‌و مامه‌ڵه‌یه‌ی ساڵی 2010 ی به‌ ڕێژه‌ی له‌ سه‌دا 15.6 دابه‌زیوه‌‌ ‌ به‌هۆی داخستنی ژماره‌یه‌ك له‌ کارگه‌و کارخانه‌و کۆمپانیه‌کانییه‌وه‌. له‌ هه‌مان کاتیشدا چین ماوه‌ی چه‌ند ساڵێکه‌ له‌ لیستی مامه‌ڵه‌ کردن له‌ گه‌ڵ ئه‌مه‌ریکادا له‌ ڕیزی چوارهه‌مینه‌وه‌ ه ‌ بووه‌ته‌ دووهه‌م، ئه‌مه‌ ئه‌و راستییه‌ ده‌گه‌یه‌نێت که‌ ووڵاتی چین چه‌ندێك ئابوریه‌که‌ی نشونمای کردوه‌ ، به‌ڵام ئه‌وه‌ش ده‌گه‌یه‌نێت ، گه‌ر ئابوری ئه‌مه‌ریکا هه‌ره‌س بهێنێت چینیش ‌ له‌ چی مه‌ترسیه‌کدا ده‌بێت‌.!

ئه‌مریکا: هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌مریکاش به‌ چه‌نده‌ها شێوه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ ووڵاتانی ئه‌وروپاوه ‌و له‌ تێشکانی یورۆدا و هه‌ڵوشاندنه‌وه‌ی یه‌کێتی ئه‌وروپاد ا ئه‌ویش زۆر زه‌ره‌رمه‌ند ده‌بێت.

به‌پێی ئاماره‌کانی کۆمیسۆێنی ئه‌وروپی European Commission Trade له‌ مامه‌ڵه‌ی بازرگانیدا ته‌نها له‌ ساڵی 2010 دا له‌م بوارانه‌دا ئه‌م ئه‌ژمارانه‌ی خواره‌وه‌مان پیشان ده‌دات:

له‌ مه‌یدانی مامه‌ڵه‌ی بازرگانیدا نێردراوه‌ی ( ته‌سدیر) ئه‌وروپا بۆ ئه‌مه‌ریکا 125.2 ملیار یورۆ بووه‌‌. هاورده‌ی ئه‌وروپا له‌ ئه‌مه‌ریکاوه‌ 131.10 ملیار یورۆ بووه‌.

له‌ بواری به‌گه‌ڕخستنی پاره‌و بواری پیشه‌سازیدا ئه‌وروپا 79.2 ملیار یورۆ بووه‌ ، له‌ کاتێکدا ئه‌مه‌ریکا له‌ له‌ ئه‌وروپادا 97.3 ملیار یورۆ بووه‌. له‌ بواری خزمه‌تگوزاریدا ئه‌وروپا 242.1 یورۆی به‌گه‌ڕخستوه‌ ، له‌ هه‌مان کاتدا ئه‌مه‌ریکا له ‌ ئه‌وروپادا 169.5 ملیار یورۆ بووه‌. هه‌ر ئه‌و ئامارانه‌ پێمان ده‌ڵێن ، سه‌رجه‌می به‌گه‌ڕخستنی پاره ‌ له‌ لایه‌ن ئه‌مه‌ریکاوه‌ له‌ ئه‌وروپا دا 3 جار زیاتره‌ له‌ مامه‌ڵه‌ی ئه‌مریکا له‌گه‌ڵ ئاسیادا له ‌ هه‌مان بوار‌دا. هه‌روه‌ها به‌گه‌ڕخستنی پاره‌ له ‌ ئه‌مه‌ریکا دا له‌لایه‌ن ئه‌وروپاوه‌ 8 جار زیاتره‌ له‌ ‌ چین و هیند ، هه‌ردوکیان به‌یه‌که‌وه‌ ‌. شایانی باسه‌ که‌ ئه‌وه‌ش بڵێم ئه‌وروپا ئه‌وه‌نده‌ بۆ ئه‌مریکا جێێ بایه‌خه‌ که‌ سه‌رجه‌می 15 ملیۆن کرێکارو کارمه‌ندیان ئیشه‌کانیان په‌یوه‌سته‌ به‌و ڕه‌ده‌ڵ و به‌ده‌ڵانه‌‌ی سه‌ره‌وه‌‌.‌

له‌م چه‌ند دێره‌ی سه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌مان بۆ ئاشکرا ده‌بێت که ‌ هه‌وڵ و تێکۆشانی ووڵاتانی ده‌رو دراوسێ و جیهان بۆ ڕێگه‌ گرتن له ‌ هه‌ره‌س هێنانی یورۆ له‌به‌ر خاتری خودی ووڵاتی لێقه‌وماوو یا دانیشتوانه‌که‌ی نییه‌ ، به‌ڵکو شین و شه‌پۆڕ بۆ خۆیان ده‌که‌ن و ده‌یانه‌وێت سه‌قامگیری ئابووری خۆیان له‌وێشه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتی سیاسی خۆیان، بپارێزن. ئه‌مان ده‌ربه‌ستی ئه‌وه‌ نایه‌ن که‌ ستانده‌ری ژیانی خه‌ڵکی چه‌ندێك نزمه‌ ، یان دێته‌ ‌ خواره‌وه‌ ، به‌ دروست بوونی له‌شکرێکی گه‌وره‌ی به‌تاڵه‌ به‌تایبه‌ت له‌ نێوانی گه‌نجاندا، به‌که‌وتنه‌وه‌ی برسێتییه‌کی زۆر. گه‌ر ئه‌مان که‌مێکیش به‌ته‌نگه‌وه ‌ بهاتنایه‌، ‌ که‌مێک ده‌ستبه‌رداری که‌م بوونه‌وه‌ی قازانج و سه‌رمایه‌کانیان بوونایه‌، ئه‌و مه‌رج و به‌ندانه‌شیان به‌سه‌ر وڵاتانی لێقه‌وماودا نه‌ده‌سه‌پان. ئه‌مان هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی چاره‌یه‌کن که‌ چاره‌ نیه‌ بۆ كێشه‌که. ئه‌وه‌ بوو ماوه‌یه‌ك له‌مه‌و پێش وڵاتانی کۆمه‌ڵه‌ی 20 یا گروپی 20 له‌ کۆبونه‌وه‌که‌یاندا 3 بڕیاریاندا: یه‌که‌م : پڕکردنی بانقه‌کان به‌ پاره‌یه‌کی باش تاکوو به‌گه‌ڕخستنی پاره‌و وزه‌و توانای بازرگانی و مامه‌ڵه‌کانی تریش ‌ ببوژێته‌وه‌. دووهه‌م : له‌ سه‌دا 50 ی قه‌رزه‌کانی یۆنان کوێرکه‌نه‌وه ‌( بکوژێننه‌وه‌) گه‌رچی ئه‌مه‌ش دادی یۆنان و یورۆی نه‌دا. سێهه‌م ته‌رخان کردنی 2 تریلۆن یورۆ بۆ یارمه‌تی دانی ئه‌و ووڵاتانه‌ی که‌ ده‌که‌ونه ‌ تالوکه‌وه‌‌ .

دواتریش هاتن بانکی ناوه‌ندی ئه‌ورووپیان ناچار کرد به‌ دابه‌زینی ڕێژه‌ی سوو له‌ سه‌دا 1.50 وه‌ بۆ له‌سه‌دا 1.25 ، که‌ ئه‌مه‌ش ده‌بێت کارایی خۆی له‌سه‌ر زیاد بووونی ناردنه‌ ده‌ره‌وه‌ی کاڵای ئه‌وروپی دابنێت به‌هۆی هاتنه‌ خواره‌وه‌ی به‌های یورۆوه‌، ئه‌مه‌ش تا ئێساتا ڕۆحی ‌ به‌به‌ر ووڵاته ‌ ئه‌وروپیه‌کاندا نه‌کردۆته‌وه‌ و نه‌بۆته‌ هۆی رزگار کردنی یورۆ.

دوا پلان پشاندانی پرۆژه‌یه‌که‌ به‌ناوی پرۆژه‌ی کردنه‌وه‌ی حسابێک بۆ په‌یدا کردن و دانانی پاره‌یه‌ککه‌ له‌مه ‌ یارمه‌تی ئه‌و ووڵاتانه ‌ بدرێت که‌ لێیان ده‌قه‌ومێت هه‌روه‌ها هێنانه‌ سه‌ره‌وه‌ی ڕێژه‌ی قه‌رزاری که‌ به‌پێی ڕێککه‌وتنی 17 ووڵاتی ئه‌ورووپی که‌ له‌ ڕێكه‌وتننامه‌ی ی ماستریختی نه‌وه‌ده‌کاندا، گرتویانه، ‌ له‌ سه‌دا 60 بووه‌ به‌ به‌راورد کردن ‌ به‌ داهاتی ووڵات (ده‌خل قومی‌) . ئێستا ده‌یانه‌وێت بڕی ئه‌و ڕێژه‌ی قه‌رزه ‌ سه‌ر بخه‌ن.

ئه‌مه‌ش چاره‌سه‌رێکی تریانه ‌ بۆ کێشه‌ی یورۆو ئابووری ووڵاتانی به‌کارهێنه‌ری یورۆ، به‌ڵام تا ئێستا له‌سه‌ر ئه‌م پرۆژه‌یه‌ ڕێك نه‌که‌وتوون، گرفته‌که‌شیان ئه‌وه‌یه‌ که ‌ هه‌ر هه‌مویان ناتوانن به‌ یه‌ك بڕه‌ پاره‌ به‌شداری بکه‌ن له‌و پرۆژه‌یه‌دا ، ئه‌گه‌ر ئه‌وه‌ ڕه‌چاو نه‌کرێت، ئه‌و ‌کاته وڵاته‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌کانی ئه‌ووروپا وه‌کو ئه‌ڵمانیاو فه‌ره‌نسا ده‌بێت باری لاری وڵاتانی که‌مده‌ست ڕاست بکه‌نه‌وه‌.

له‌ لایه‌کی تریشه‌وه‌ ئه‌مان چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ش ده‌که‌ن که‌ چین بێت به‌هانایانه‌وه‌و له‌م قه‌یرانه ‌ ڕزگاریان بکات، ئه‌مانیش له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌دا، هاوڕان که‌ چین ده‌نگی زیاتری له‌ بڕیاردانی له‌ سندوقی دراوی جیهانیدا پێبدرێت له‌گه‌ڵ کردنی هه‌ندێك کارئاسانیی تردا له‌ میانه‌ی مامه‌ڵه‌ی بازرگانی نێوانیاندا، به‌ڵام تا ئێستا چین ڕه‌زامه‌ندی خۆی بۆ ئه‌م پێشنیازه‌ ده‌رنه‌بڕیوه‌. ئا لێره‌دا ڕاستیه‌ک هه‌یه‌ گه‌رچی یه‌کێتی ئه‌ورووپی ، خۆیان نایانه‌وێت پێی لێبنێن، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ‌هانا بردنیان بۆ چین یانی: یه‌که‌م دانپیانانیانه‌ به‌ مایه‌پوچ بونیاندا ، دووهه‌میش مانای ئه‌مان توانای به‌ڕێوه‌بردنی ووڵاتانی خۆیانیان نییه‌ به‌وشێوه‌یه‌ی که‌ ده‌یانه‌وێت.

 وڵاتانی به‌کارهێنه‌ری تاک دراوی یورۆو ته‌واوی وڵاته‌کانی تری ناوچه‌که‌ش ده‌یانه‌وێت هه‌موو شتێک بکه‌ن بۆ وه‌ستانی هه‌ره‌س ‌هێنانی یورۆ ، چونکه‌ هه‌ره‌س هێنانی یورۆ یانی هه‌ه‌ره‌س هێنانی یه‌کێتی ئه‌وروپی و زه‌رمه‌ندبوونی ئابوری جیهانی له‌گه‌ڵ سیسته‌مه‌ دراویه‌کانیدا.

که‌ ئه‌م هه‌وڵ و کۆششه‌ش بۆ ڕێگه‌ گرتن له‌ هه‌ره‌س هێنانی یورۆ زیاتر وه‌ختیی ده‌بێت، چونکه‌ له‌ لایه‌ک ئه‌م کێشه‌یه‌ وا به‌و ئاسانیه ‌ به‌م ڕێگاچارانه‌ی که‌ ئه‌یکه‌ن حه‌ل نابێت، چونکه‌ کێشه‌که، ‌ کێشه‌ی خودی سیسته‌مه‌که‌یه‌ ، سیسته‌می سه‌رمایاداری، و له ‌ لایه‌کی تریشه‌وه ‌ ناڕه‌زایی ده‌ربڕینی خه‌ڵک و بزوتنه‌وه‌ی دژ به‌ کاپیتاڵیزم له‌ به‌هێزی و به‌ره‌و پێشه‌وه‌ چووندایه.‌

الديكتاتور و الرب

Posted in عربی by anarchistan on 13/11/2011

مازن كم الماز

كان إعلام حافظ الأسد يصف “إعادة انتخابه” كديكتاتور بوصف تراثي قح “تجديد البيعة” , ظهرت كلمة البيعة تاريخيا بعد سقيفة بني ساعدة و بعد أن كانت تقتصر على قلة سميت بأهل الحل و العقد مسخت نهائيا مع وصول معاوية للسلطة لتصبح بيعة شكلية , كان هذا أيضا حال السوريين على امتداد عقود حكم الأسد الأب , رغم أن النظام لم يقصد هذا بالطبع لكن هذه العبارة كانت بالفعل أفضل وصف لعلاقة السوريين بسادتهم الجدد , وصل الأسد الأب إلى السلطة على ظهر دبابة , أما بشار الأسد فقد “انتخبه” والده المرحوم فقط و هو أيضا يريد أن يحتفظ بالسلطة التي ورثها عنه باستخدام الدبابات أيضا ( النظام و أزلامه يعتبر فرض ديكتاتوريته بالدبابات عمل “وطني” و يخون فقط من يريد الوصول إلى السلطة على ظهر دبابة أمريكية ) , كان من الصعب بالتالي اعتبار أن هذا الزواج الكاثوليكي بين الديكتاتور و الشعب السوري يقوم على أساس الحب .. لا يوجد أي شيء عقلاني في توصيف علاقة الديكتاتور بشعبه , و لا في الصورة التي تعمل أجهزة إعلامه و تلميعه على خلقها بين الجماهير التي يحكمها , إنها مضطرة لأن تعكس حقيقة وجود الديكتاتور ككائن فوق البشر الآخرين , كسيد , لم يختره أحد , هذه في الحقيقة ميزة أحيانا , فهذا يفتح المجال أمام خيالات ميتافيزيقية عن القضاء و القدر , عن قدر الديكتاتور و قدر الشعب في نفس الوقت , إن أسهل الأشياء في الدنيا و أعقدها هي محاولة تبرير علاقة السيد – العبد التي توجد بين الديكتاتور و شعبه , كل هذه التبريرات , قديمها و جديدها , الدنيوي منها و الديني , “العلمي” منها و الميتافيزيقي , كلها تقوم على نقطة مركزية لاعقلانية و غبية أيضا تقدم على أنها بديهية : “وحدانية” الديكتاتور , “تفرده” ليس فقط كديكتاتور مفروض بالقوة و القمع كما هو الحال في الواقع , بل ككائن فوق إنساني , فوق الآخرين , سيدهم , الديكتاتور هنا لا يشبه الأنبياء و لا القديسين و لا رجال الدين , إنه بشكل ما فوق الدين أيضا , إنه من يختار دين شعبه , يمكن هنا أن نذكر كل تلك القصص عن تنصر الرومانيين مثلا بقرار من إمبراطورهم , تحول إمارة كييف و موسكو إلى المسيحية بتنصر أميرها , تحول شعب الخزر إلى اليهودية بقرار من ملكهم , لكن أبعد من هذا , فإن عبادة الديكتاتور هي الدين الفعلي في دولته , المفروض على شعبه , ليس من حل لهذه القضية إلا في تصوير الديكتاتور , بشكل مباشر أو غير مباشر , على أنه إله , فعلي , حقيقي , في محاولة تبرير حالته فوق البشر الآخرين , فوق العقل و فوق النقد , كما هو في الواقع الفعلي بقوة القمع و الخداع , لكن هذه المرة باستخدام تبرير ما , “فكري” “إيديولوجي” , ميتافيزيقي لاهوتي أيضا و إن استخدم في بعض الأحيان أفكارا معادية للدين .. لذلك لا بد أن يترافق سقوط الديكتاتور بسقوط التبرير الميتافيزيقي لديكتاتوريته , و لذلك يتسبب بنوع من الاضطراب و الفراغ الفكري و الإيديولوجي أو “الروحي” بالضرورة , أو أنه قد يأخذ شكل صراع بين الخطاب الميتافيزيقي لديكتاتوريته و بين خطابات أخرى بديلة , ميتافيزيقية أو غير ميتافيزيقية , يكفي أن نذكر عملية خلق و تشكيل الخطاب الديني و الفكري الرسمي للسلطة العباسية بعد إسقاطها للسلطة الأموية , من فرقة شيعية محسوبة على الشيعة الكيسانية , ظهرت فيها هي أيضا نزعات للغلو شاهدناها في تأليه بعض أفرادها للخليفة العباسي الثاني أبي جعفر المنصور , إلى تبني خطاب المعتزلة العقلاني لدرجة محاولة فرضه على كامل المؤسسة الدينية يومها بالقوة إلى العودة مرة أخرى إلى فكر إرجائي تسليمي تكفيري للفرق المعارضة يقول بأحقية الجماعة المتمحورة حول فكرة السلطة المركزية يشبه تماما الفكر الرسمي للدولة الأموية .. يتعلم السوريون اليوم السياسة مرة أخرى , إنهم يتجاوزون بسرعة هائلة تراث عقود من الصمت و العزلة و الانكفاء , طبيعي أن يجرب الشباب الثائر اليوم كل شيء , هذه الثورة هي المدرسة الحقيقية لنا جميعا , و نحن اليوم جميعا نحاول أن نجيب عن سؤالين أساسيين يتوقف عليهما حاضرنا و مستقبلنا : كيف نهزم الديكتاتورية , و بأي شيء نستبدلها ؟ طبيعي أن نبدأ بالبحث بين ركام الأفكار السائدة , السلطوية في معظمها , لكن القضية الأساسية هنا هي كيف نصل هذه المرة إلى حريتنا الحقيقية , حرية هذا الشباب و حرية كل السوريين , أشك شخصيا في أن تقدم لنا الخطابات السائدة شيئا أكثر من مشاريع لديكتاتوريات جديدة , لكن لكي ننتزع حقنا هذا في أن نجرب الأفضل لنا جميعا انتفضنا , في سبيل الحرية , حريتنا , في أن نعيش من دون ديكتاتور

ڕەهەندەکانی گۆڕان

Posted in ڕه‌خنه‌ by anarchistan on 12/11/2011

ڕەهەندەکانی گۆڕان

gorran & wergorran

سەرنجدانێکی ڕەخنەییە لە پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆڕان )

نووسینی: هەژێن

لە بڵاوکراوەکانی سەکۆی ئەنارکیستانی کوردستان نۆڤەمبەری ٢٠١١

بەرایی:

خوێنەرانی هێژا، ئەوەی کە بووە هاندەری نووسینی ئەم سەرنجانە لەمەڕ پەرتووکی (گۆڕان و وەرگۆران: جیهانبینییەکی شیکاریی هزریی و ڕامیاریی و کۆمەڵایەتیی بۆ فەلسەفەی یەکسانییخوازیی) نووسینی هێژا (دارا ئەحمەد)، داخوازی خودی نووسەر بوو بۆ سەرنجدان لەسەر پەرتووکەکەی، پێش بڵاوکردنەوەی چاپە نوێیەکەی. پاش ئەوەی کە سەرنجەکانم تەواو بوون، گەیشتمە ئەو بڕوایەی کە باشترە ئاڵوێری زانیاری و سەرنج و ڕەخنە لە بازنەیەکی گەورەتردا بێت، بۆ ئەوەی خوێنەرانیش هەم لە مشتومڕ و بۆچوونگۆڕینەوەکان ئاگاداربن و هەم ئاسانتر بتوانن بەشداری کارا بکەن، تاوەکو لەو ڕێگەوە بتوانین بەستەڵە هزریی و ئایدیۆلۆجییەکان بشکێنین و زەمینە بۆ نزیکبوونەوە و لەیەكگەیشتن و بەیەکدی ئاشنابوون لەبار بکەین.

لەوێوە کە، من وەك سۆشیالیستێکی ئازادیخواز [دژە-سەروەر]ێك باوەڕم بە مارکسیزم [سۆشیالیزمی دەوڵەتی] نییە و کۆمونیزمیش ئەو وێناندنە، کە مارکسیستەکان لە خودی( مارکس)ەوە تا دوا کۆمونیستە دەسەڵاتخوازەکان بەدەستییانەوە داوە، باوەڕم پێی نییە و پێموایە هەڵەوگەڕاوی ئەفسانەی بەهەشتە و ئەو شێوازی پێگەیشتنە و پێداویستی دەوڵەت و دیکتاتۆری پارت و دەستەبژێری کۆمونیست (بەنێوی پرۆلیتاریا) و چۆنییەتی توانەوەی دەوڵەت لەو کۆمەڵگەدا، ئایدیالیستانەیە و لە لێکدانەوە و پاساوی ئایدیالیستەکان، بۆ گەیشتن بە بەهەشت و بەڕێوەبەرایەتی کاروبارەکانی ناو بەهەشت، دەچێت. ئەگەر بە وردی سەرنجی تێزی توانەوەی دەوڵەتی سۆشیالیستی بدەی، دەبینیت لە بوونەخواردنی کێشکەکانی بەهەشت دەچێت، کە بە پێی بۆچوون و گێڕانەوەکانی ناو قورئان، دەبنە خواردن بۆ بەهەشتیان و پاشان لە ئیسکوپروسکیان کێشکە-خواردراوەکان چێ دەبنەوە و دەفڕنەوە سەر لکی دار و درەختەکان. ئایا دروستکردنی دەوڵەتێك و لە خۆوە توانەوەی لە چیرۆکە پوچگەراییەکانی بەهەشت ناچێت؟

ئەمە سووکایەتی نییە، ئەگەر بڵێم من مارکسیزم بە دونیاییکردنی ئایینەکان دەبینم و بەس. چونکە لە مارکسیزمدا مارکس و ڕابەرانی پاش وی، جێی خوا و پەیامبەرانی دەگرنەوە و دەبنە بتی پیرۆز و خوا کە لە ئاییەکاندا نیشانەی هۆشی سەروومرۆییە و شایانی پاشڕەوییە، دەستەبژێری کۆمونیستەکان و لەناویاندا ڕابەران و ئیدئۆلۆگەکانیان ئەم ڕێوشوێنە پایەبەرزە داگیردەکەن و دەبنە مامۆستا و فەرماندەری نەزانەکان ( نەزان لە دیدگەی ئەوانەوە). پاشان قۆناخبەندی مێژوو و شۆڕش و فەرماندانیان بە شۆرش و لێکدانەوەیان بۆ شۆڕش و ڕۆڵی کۆمونیستەکان و پارتەکەیان و پیرۆزی گوتەکانیان و دیاریکردنی دروستی و نادروستی هەر بۆچوون و هزر و تێڕوانێك یا هەر ئارەزووییەکی مرۆیی بە بەراورد بە دەقە پیرۆزەکان. دواجار ئاراستەکردنی چارەنووسی مرۆڤەکان و مێژوو بەو جۆرەی کە چەند کەسێك هێڵکارییان بۆ کێشاوە و ناچاربوون بە ملدان بەو نەخشانە وەك ڕاستییەکی بێچەندوچوون. ئایا ئەمە هیچ جیاوازییەکی لەتەك ڕێڕەو (مذهب) و ئایینەکان هەیە؟

بەم بەراییە کورتەوە، هەوڵدەدەم بەپێی توانای بۆچوونی کەسیی خۆم لەمەڕ ئەو بیرۆکانەی کە نووسەر بەنێوی “هزری نوێی کۆمونیستی” دەیانخاتە بەرچاومان، بخەمەڕوو.

بۆ داگرتنی پەرتووکەکە کلیکی ئێرە بکە  gorran & wergorran

بزووتنه‌وەی دژە سەرمایەداری (ئه‌نتی کاپیتاڵیزم) له‌ شێوه‌ی ده‌ستبە‌سه‌رداگرتن و داگیرکردن له‌ بریتانیادا له‌ زیادبوون و بره‌ودایه‌

Posted in وتار by anarchistan on 10/11/2011

زاهیر باهیر- له‌نده‌ن

06/11/11

تیشکی هه‌تاوی به‌رهه‌ڵستکردنی زوڵم و زۆر و نه‌هامه‌تی و قه‌یرانی گه‌وره‌ی ئابووری ئه‌م جاره‌ی جیهانی، که‌ له‌ ئاسۆی بڵندی ڕاپه‌ڕیوانی یۆنانه‌وه‌ ده‌ستیپێکرد، ڕووناکی خۆی‌ به‌سه‌ر گه‌لێک له‌ وڵاتانی جیهاندا په‌خشکردوه‌‌. به‌رهه‌ڵستیکردنێک که‌ شه‌پۆله‌که‌ی ته‌واوی سه‌رجه‌می وڵاتانی گه‌شه‌سه‌ندوو و وڵاتانی دیکه‌، که‌ له‌‌ ڕێی گه‌شه‌کردندان، ‌‌زۆر و ‌که‌م گرتۆته‌‌وه‌ . چه‌شنێک له‌ خه‌بات به‌کار ده‌برێت، که‌ له‌ ئێستادا له‌ هه‌موو جۆره‌ خه‌باته‌کانی پێشووی تێپه‌ڕاندووه‌ به‌ گرتنه‌به‌ری خه‌بات و چالاکی ڕاسته‌وخۆ و ده‌ستبەسه‌ردااگرتنی شوێنه‌کان که‌ به‌ره‌و ئیسپانیا و دواتریش ئیسرائیل و به‌دوای ئه‌ویشدا وۆڵ ستریتی ئه‌مه‌ریکا، ملی نا، وا ئێستاش له‌ بریتانیادا بووه‌ته‌ ته‌واوکه‌ری زنجیره‌ی ناڕه‌زاییه‌کانی قوتابیان و خوێندکارانی زانکۆکان، که‌ ماوه‌ی چه‌ند مانگێك له‌مه‌وبه‌ر به‌رده‌وام بوو،‌ ده‌ستیان به‌سه‌ر‌ بڕێکی زۆری زانکۆکاندا گرتبوو، ‌ ئێستاش بزووتنه‌وه‌که‌ی بردۆته‌‌ قۆناغێکی تری کاراوه‌.

قافڵه‌ی کاروانی ده‌ستبه‌‌سه‌راگرتن و داگیرکردن، که‌ له‌ ڕۆژی 15.10.11 که‌ به‌ره‌و له‌نده‌ن ستۆک مارکێت، بۆرسه‌ی له‌نده‌ن، خۆی کوتا، به‌ڵام پۆلیس، جه‌رده‌ئاسا ڕێگای پێگرت ، ئه‌ویش هه‌واری خۆی له کڵێسه‌ی سانت پاوڵس St Pauls Cathedral ‌ خست، به‌ نزیکه‌ی 250 چادر‌، خێوه‌ت‌، ئه‌و‌ بۆشاییه‌ی، که ‌ له‌وێدا بوو پڕ کرده‌وه‌. ئه‌وه‌ 3 هه‌فته‌ی ته‌واوی پڕکرده‌وه‌و پێی ناوه‌ته‌ هه‌فته‌ی چواره‌مه‌وه.

له‌م 3 هه‌فته‌یه‌دا ، که‌نیسه‌ و ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیا گه‌وره‌کانی ناو جه‌رگه‌ی شار وایان چاوه‌ڕوان ده‌کرد، له‌ ماوه‌ی چه‌ند ڕۆژیکدا ئه‌م هه‌ڵمه‌ته ‌ بێپشتگیری کردن ده‌مێنێته‌وه ‌و ئیدی بۆ خۆی تێده‌شکێت و ئه‌میش وه‌کو زۆر جۆر له‌ شێوه کۆنه‌کانی خه‌بات ، ساتێکه‌و‌ تێده‌په‌ڕیت ، بێپشتگیری کردن ، بێده‌ستپێشکه‌ری کردن ، بێڕاکێشانی سه‌رنجی خه‌ڵكانی له‌نده‌ن و گه‌شتیا‌ران، ده‌پووکێته‌وه‌. به‌ڵام پێشبینییه‌که‌ی هه‌ر هه‌موویان به‌هه‌ڵه ده‌رچوو ، که‌مپه‌ینی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن له‌ بره‌و و پێشه‌وه‌چووندایه‌ ، دۆست و هه‌وادار و پشتیوانانی له‌ زۆربووندایه‌‌، ئه‌مه‌ش هانی خه‌ڵکی تری دا، بێنه‌ ناو بزاڤه‌که‌وه‌، ئه‌وه‌ بوو 2 هه‌فته‌ له‌مه‌وپێش له‌ناو له‌نده‌ندا له‌ Finsbury Square ،‌ له‌وێش خه‌ڵکی چادری خۆی لێهه‌ڵدا.

له‌ ڕۆژی 03.11.11‌ له Canery Wharf ‌ هه‌مان شت ڕووی دا‌‌. ئه‌مه جگه‌ له‌‌وه‌ی، که‌ له‌ ڕۆژی 2.11.11 و 3.11.11 له‌ 5 شاری تری بریتانی:Bristol, Bath, Bradford, Birmingham and Edinburgh ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ ده‌ستیپێکردووه‌، بۆیه‌ چیتر‌ له‌لایه‌ن که‌نیسه ‌و ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیا گه‌وره‌کانه‌وه ‌ ناتوانرێت ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ په‌راوێز بخرێت. به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی سه‌روه‌ریی یاسا به‌رقه‌رار بێت، له‌م قۆناغه‌ی ئێستادا به‌ یاسا نه‌ ک به‌ فیشه‌ک خه‌ڵکی ده‌مکوت بێت ، ده‌یڤد کامیرۆن، سه‌ره‌ک شالیارانی بریتانی به‌ ئاشکرا دوو هه‌فته‌ له‌مه‌و پێش له‌ میدیادا ڕایگه‌یاند ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ناڕه‌زاییده‌ربڕینداین و له‌گه‌ڵ سه‌ربه‌ستی ده‌ربڕینی قسه ‌و ڕاداین، به‌ڵام نه‌ک له‌ گه‌ڵ دانانی چادر و خێوه‌تدا، ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌م خه‌ڵکه ‌ ده‌یکات یانی به ‌ئاره‌زووی خۆیان دانانی خێوه‌ت‌ له هه‌ر شوێنێکدا که‌ خۆیان بیانه‌وێت، که ‌ ئه‌مه‌ش کاری کرده‌نیه ‌و‌ ده‌بێت یاسایه‌ دانێین، ‌ که‌ کردنی ئه‌م جۆره ‌کارانه‌ به‌ تاوان حسابی بۆ بکرێتواته‌ خه‌ڵکی له ده‌ربڕینی ناڕه‌زایی و چادرهه‌ڵدان ، گه‌رچی به‌ ڕێگای ئاشتیانه‌ش بێت‌، ده‌توانرێت به ‌تاوانبار بدرێته ‌ قه‌ڵه‌م و بترێنجێنرێته‌ کونجی به‌ندیخانه‌کانه‌وه‌. شایانی باسه‌، که‌ ئه‌وه‌ش بڵێن هه‌ر هه‌فته‌ی پێشتریش کامیرۆن بانگێشه‌ی ئه‌وه‌ی کرد داگیرکردنی خانووه ‌ چۆڵه‌کان، که‌ هی خه‌ڵکانی ده‌وڵه‌مه‌ندن، له‌لایه‌ن خه‌ڵکانی بێشوێن و جێگه‌وه‌، ده‌بێت قه‌ده‌غه ‌ بکرێت، ده‌بێت یاسایه‌ک دابنرێت، ئه‌و کاره‌ به‌ تاوانبارێتی له ‌ قه‌ڵه‌م بدات. ئیدی وا چاوڕوان ده‌کرێت له‌ سه‌ره‌تای ساڵی تازه‌دا چه‌له‌حانێ له‌ هۆڵی په‌ڕله‌ماندا بۆ دانانی 2 یاسای نوێ به‌رده‌وام ‌بێت تاکو زیاتر ئازادییه‌کانی تاک و گروپ له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیداته‌سکتر بکرێنه‌وه‌‌.

ده‌وڵه‌ت و پیاوه‌کانی و کۆمپانیه‌ گه‌وره‌کان و بانکه‌کان ، هه‌رچیه‌کیان له‌ توانادا بێت ده‌یکه‌ن بۆ هێڵانه‌وه‌ی سیسته‌می سه‌رده‌م ، به‌ڵام هه‌رچیه‌ک بکه‌ن ناتوانن ویست و ده‌نگی ئازادی خه‌ڵکی بتاسێنن . گه‌نجانی بریتانی ، له‌ کاتێکدا که ڕێژه‌ی بێکاریی‌ له‌ نێوانیاندا له له‌‌ سه‌دا 20 زیاتره‌، ناتوانن و ناکرێت‌ قڕوقپی له‌مه ‌ بکه‌ن، به‌تایبه‌تیش ئه‌وه‌ ده‌زانن، که ‌ئه‌م نه‌هامه‌تیه‌ی‌ به‌سه‌ر زۆربه‌ی زۆری خه‌ڵکیدا له‌ جیهاندا هاتووه‌ به‌هۆی هه‌بوونی سیسته‌می سه‌رده‌م(کاپیتاڵیزم)ه‌وه‌یه‌.

که‌مپه‌ینی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتن له‌ له‌نده‌ندا ، که‌ به‌شێکه‌ له‌ بزووتنه‌وه‌ی داگیرکردن و ده‌ستبه‌سه‌راگرتنه‌کان که‌ ‌ ئه‌مڕۆ له‌ جیهاندا به‌رده‌وامه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی گه‌لێک ڕووداوی لێکه‌و‌ته‌وه‌ ، وانه‌ی گه‌وره ‌و زۆرمان فێرده‌کات به ‌هۆی ده‌ستپێشکه‌ری به‌شداربووانییه‌وه ‌و هه‌روه‌ها ئه‌و ڕێڕه‌وه‌شی که‌ گرتویانه‌ته‌ به‌‌ر، له‌وانه‌ش:

** گه‌رچی گۆڕه‌پانی داگیرکردنه‌که‌ له‌ به‌رده‌م گه‌وره‌ترین و گرنگترین که‌نیسه‌ی له‌نده‌ندایه‌ ، به‌ڵام ئه‌وه‌ی نه‌گه‌یاندووه‌ که‌ ناڕه‌زاییه‌که‌ دژ به‌ دین و که‌نیسه ‌و پیاوه‌کانی که‌نیسه‌ن. بگره‌ خه‌ڵکانی که‌مپه‌که‌ له‌وێ هه‌تا ئێستاش په‌یوه‌ندییه‌کی باشیان له‌ گه‌ڵ به‌رپرسیارانی که‌نیسه‌که‌ ڕاگرتووه ‌و هه‌میشه‌ش له‌ دایه‌لۆگدان له‌سه‌ر ئه‌و گیروگرفتانه‌ که ڕۆژانه‌ سه‌ر هه‌ڵده‌دات.

هه‌ڵبژاردنی ئه‌م شوێنه‌ ته‌نها به‌هۆی گرنگێتی شوێنه‌که‌یه‌وه‌ بوو، که‌ یه‌که‌م نزیکه‌ له‌ بۆرسه‌ی له‌نده‌نه‌وه‌، دووه‌م ڕۆژانه‌ خه‌ڵکێکی زۆر له‌ گه‌شتیاره‌کان دێن بۆ بینینی ئه‌م که‌نیسه‌یه‌، سێهه‌میش به‌هۆی قه‌ره‌باڵغیه‌کی یه‌کجار زۆره‌وه‌ یه. ‌.ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ وای کردووه،‌ که‌ که‌نیسه‌ و پیاوه‌کانی هێناوه‌ته‌ ناوجه‌رگه‌ی کێشه‌که‌وه‌ و ئه‌وان‌ ناتوانن بێهه‌ڵوێست بمێننه‌وه‌، له‌ کاتێکدا که‌ ‌ ده‌بینن ئه‌م که‌مپه‌ینه‌ دژی زوڵم و زۆره‌ ، له‌ دژی نه‌بوونی و بێکاری و ناعه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تییه‌، هه‌ر بۆیه‌ش پیاوانی که‌نیسه‌ش ، که‌ هه‌مان بانگێشه‌ ده‌که‌ن، ناتوانن خۆیان له‌و‌ ڕاستیه‌ بدزنه‌وه‌، که‌ ئه‌م قه‌یرانه ‌ ئابوورییه‌ی ‌ ئیستا‌ به‌سه‌ر جیهاندا هاتووه ‌ هۆکاره‌که‌ی ئه‌م سیسته‌مه‌یه‌. ئه‌م کێشه‌یه ‌ لای پیاوانی به‌رپرسیاری که‌نیسه‌که‌ وا قوڵبووه‌ته‌وه‌ که‌ تا ئێستا 3 قه‌شه‌ ، ‌ دووانیان قه‌شه‌ی سه‌ره‌کین، ده‌ستیان له‌ کاره‌کانیان و به‌رپرسیارێتیان له‌ که‌نیسه‌که‌ ، کێشایه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌‌هۆی ململانێی نێوانی خۆیانه‌وه‌، که ‌هه‌ندێکیان له‌ هاوشانی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی شار و گه‌وره‌ بزنسمانه‌کانه‌وه ‌ داوای ئه‌وه‌یان ده‌کرد، که ‌ ده‌بێت ئه‌م خه‌ڵکانه‌ له‌وێ ده‌ربکرێن ، هه‌تا ئه‌گه‌ر به ‌ به‌کارهینانی ڕێگای توندوتیژیش بێت.. یه‌کێک له‌و قه‌شانه‌ی که‌ ده‌ستی کێشاوه‌ته‌وه‌ یه‌کێکه‌ له‌ هه‌ره‌ به‌رپرسیاره‌ گه‌وه‌ره‌کانی که‌نیسه، ‌ که‌ ته‌نها شه‌خسی شاژن(مه‌لیکه‌)‌، خۆی ده‌توانێت ‌ که‌سێک له‌بری ئه‌و‌ دانێته‌وه‌. ده‌بێت ئه‌وه‌ش بڵێم‌ ئه‌و شوێنه‌ی که‌ ‌‌ ده‌ستی به‌سه‌ردا گیراوه‌ موڵکی که‌نیسه‌ و( City Of London Corporation)ه‌.

** له‌م که‌مپه‌دا دیمۆکراتی ڕاسته‌قینه‌ په‌یڕه‌و ده‌کرێت، که‌ ئه‌ویش دیمۆکراتی ڕاسته‌و‌خۆیه‌، که ‌ هه‌موو بڕیارێک، هه‌موو چالاکیه‌ک به‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌درێت و ده‌کرێت.‌ له‌ ڕۆژێکدا دوو کۆبوونه‌وه‌ی فراوان بۆ ئه‌و مه‌به‌سته ‌و بۆ شتی تر له‌ کاتژمێری 1 ی پاشنیوه‌ڕۆ و 7 ی شه‌ودا ده‌کرێت . له‌و کۆبوونه‌وانه‌دا باس له ‌ هه‌موو ڕووداوه‌کانی ناو که‌مپه‌که‌ ده‌کرێت: مه‌سه‌له‌ی ئاسایش و ‌ پاکوخاوێنی ناو که‌مپه‌که‌‌ ، چی ڕوویدابێت، چ بڕیارێک بدرێت و هه‌رکه‌س بیه‌وێت قسه‌ بکات ، چ لیژنه‌یه‌کی نوێ هه‌ڵببژێریت بۆ مه‌به‌ستێکی نوێ یا گه‌ر گۆڕانکاری به‌سه‌ر لیژنه‌کاندا بێت. لێره‌دا ڕێگاش له‌ هیچ که‌سێک ناگیرێت گه‌ر بیه‌وێت قسه‌ بکات به‌ مایکرۆفۆنه‌که‌ ، ئازاده‌ له‌ ته‌واوی ده‌ربڕینی ڕاوبۆچوونی خۆی، ئه‌مه‌ نه‌ک هه‌ر بۆ خه‌ڵکانی خودی که‌مپه‌که‌ به‌ڵکو بۆ ڕێبواره‌کان و زیاره‌تکه‌رانیشی.

به‌پێچه‌وانه‌ی ناحه‌زانی که‌مپه‌که‌، که‌ وایان پێشبینی ده‌کرد، که‌ ‌ یا سه‌پۆرتیان ناکرێت یا خه‌ڵکێکی زۆر که‌م به‌ده‌میانه‌وه‌ ده‌چێت‌، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا سه‌پۆرتێکی زۆر زۆریان هه‌یه‌ له‌ لایه‌ن هه‌موو توێژاڵه‌ کۆمه‌ڵایه‌تیه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگای بریتانییه‌وه ‌ هه‌تا به‌ گه‌شتکه‌رانی بێیانیه‌وه ‌و خه‌ڵکانێکیش له‌ وڵاتانی تره‌وه‌، هه‌ر له‌ خه‌ڵکی ئاساییه‌وه‌ تا نووسه‌ر، ئه‌کته‌ر، ڕۆژنامه‌نووس، ده‌رهێنه‌ری فیلم، وه‌رزشکار، پیاوانی دینی له‌گه‌ڵ گه‌لێک له‌ که‌سانی تریش .

هاوکاری خه‌ڵکی ته‌نها مه‌عنه‌و‌ی نییه‌ به‌ڵکو به‌ پاره ‌و به‌ پێداویستی تریش، دێنه‌ پێشه‌وه‌ . له‌ حاڵی حازردا پاره‌یه‌کی باشیان هه‌یه‌ و ‌ ده‌توانن هه‌موو پێداویستییه‌کانیانی پێ دابین بکه‌ن.

** که‌مپه‌که‌ زۆر به‌ ڕێکوپێکی هه‌ر له ‌ ڕۆژی یه‌که‌مه‌وه ‌ ڕێکخراوه‌ به‌ دابینکردنی هه‌موو شتێک، که ‌ له‌ که‌مپێکدا یا له ‌ گوندێکدا پێویست بکات ببێت، له‌وانه‌ : چاد‌رێکی گه‌وره‌ که تێیدا بۆ چێشتلێنان و ئاماده‌کردنی خواردنه‌کانی تر به‌کار ده‌هێنرێت و چه‌ند که‌سێک به‌ خۆبه‌خشانه‌ کاری لێده‌که‌ن‌، که ‌ ئاماده‌ کردنی خواردنی 3 ژه‌مه ، که‌ نانی به‌یانی و نیوه‌ڕۆو شێوانه‌. ناندان ‌ نه‌ک هه‌ر ‌به خه‌ڵکی که‌مپه‌که‌ به‌ڵکو بۆ زیاره‌تکه‌رانی که‌مپه‌که ‌و سه‌پۆرتکه‌رانی ڕۆژانه‌شی، که ‌ هه‌موو ئه‌م خواردنانه‌ش به‌لاشه ‌و خه‌ڵکی چه‌ندی ده‌وێت ده‌توانێت بخوات. هه‌ر له‌م مه‌تبه‌خه‌دا میوه‌یه‌کی زۆر له‌ سندووقدا، شه‌ربه‌ت و شیرێکی زۆر له‌ پاکه‌تدا، هه‌ڵدراوه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ ‌ چه‌نده‌ین جۆر له‌ کێک و پسکیت ، که ‌ هه‌موو کاتێک ئاماده‌ن ‌ بۆ خواردن.

چادرێکی تر که‌ ئه‌مه‌یان قاوه‌خانه‌یه ‌ به‌رده‌وام کراوه‌یه‌ و چا و قاوه‌ی تێدا ده‌خورێته‌وه‌. دوای ئه‌مانه‌ش به‌شی یاسایی، که ‌ ئامۆژگاری خه‌ڵکی ده‌که‌ن گه‌ر له‌ لایه‌ن پۆلیسه‌وه‌ ده‌ستگیر بکرێن‌، به‌شی میدیا، که‌ هه‌فتانه‌ ڕۆژنامه‌یه‌ک ده‌ر ده‌که‌ن، به‌شی کتێبخانه‌ ، به‌شی نه‌خۆشی بۆ چاره‌سه‌رکردنی باری ته‌ندروستی خه‌ڵکه‌که گه‌ر پێویستی کرد‌ ، له‌ گه‌ڵ خێمه‌ی تایبه‌تی بۆ موحازه‌ره‌ له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌ گرنگه‌کانی وه‌کو ئابووریی، سیاسی، کۆمه‌ڵایه‌تی و ڕۆشنبیری و بابه‌تی تر، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ دابینکردنی پێداویستیه‌کانی تری که‌مپ وه‌کو کاره‌با و غاز و به‌شی زانیاری ته‌کنۆلۆجی و به‌شه‌کانی تر. ئه‌مانه ‌و زۆری تر له‌ پاڵ ڕاگرتنی پاکوخاوێنی ناو که‌مپه‌که ‌و قه‌ده‌غه‌کردنی خواردنه‌وه‌ی ئه‌لکحول، که‌ خه‌ڵکانی ناو که‌مپه‌که‌ به‌ جه‌ماعی ڕایان له‌سه‌ر ‌ داوه‌. لێره‌دا هه‌ست به‌ هه‌بوونی ئاسایشی ته‌واو و هه‌ست به‌ ژیانێکی تر ده‌که‌یت، که‌ هه‌موو شتێک به‌لاشه ‌و هه‌موو شتێکیش به ‌ هه‌ره‌وه‌زی ده‌کرێت که‌سیش سه‌رکرده ‌و بنکرده ‌نییه‌ له‌وێدا.

به‌ پێی قسه‌ی ڕۆژنامه‌ی ئیڤنین ستانده‌ر، که‌ ڕۆژنامه‌یه‌کی ئه‌نتی مانگرتن و خۆپێشاندان و هه‌موو چالاکیه‌کی جه‌ماوه‌رییه، ده‌ڵێت ‌ له‌ ڕۆژانی یه‌که‌مدا یه‌کێک له‌ هه‌ره‌ شێف‌ (چێشتلێنه‌ر)ه‌ باشه‌کانی ئیتالیا هاتووه ‌ بۆ که‌مپه‌که‌ بۆ دانانی مه‌تبه‌خه‌که ‌و‌ ئامۆژگاریکردنی هه‌ڵسوڕاوانی مه‌تبه‌خه‌که‌ له‌ ڕاگرتنی ڕاده‌ی پاکوخاوێنی له‌وێ، هه‌م بۆ مه‌به‌ستی ته‌ندروستی و هه‌م تاکو خاڵێک نه‌درێته‌ ده‌ست ده‌سه‌ڵات که‌ به ‌ناوی

پیسوپۆخڵییه‌وه‌ مه‌تبه‌خه‌که‌ داخرێت.ا

** نموونه‌یه‌کی بچووک به‌ڵام گرنگ نیشان ده‌دات، که‌ خه‌ڵکی ده‌توانێت سه‌رجه‌می ژیانی خۆی له‌ ناو کۆمه‌ڵگادا له‌ هه‌موو ڕوویه‌که‌وه‌ ڕێکبخات به‌ سه‌رجه‌می که‌رته‌ خزمه‌ت گوزاریه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگاوه، به‌ کارگه ‌و کارخانه‌کانه‌وه‌، ‌ بێئه‌وه‌ی‌ پێویسستی به‌ ئیداره‌یه‌کی بیرۆکراتی وه‌کو ده‌وڵه‌ت ببێت، بێئه‌وه‌ی که‌ پێویستی به‌ سه‌رکرده ‌و به‌ پێشڕه‌و و هتد هه‌بێت. خه‌ڵکی خۆی ئه‌مه‌نده ‌ به‌ توانا و ده‌ستپێشخه‌ره‌‌ ده‌توانێت هه‌موو شتێک، که‌ له‌ خزمه‌تی خۆیدا بێت‌ بیکات. ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی، که‌ نیشانی ده‌دات، که‌ خه‌ڵکی ده‌توانێت هه‌ره‌وه‌زانه‌ له‌ که‌ش و هه‌وایه‌کی ئاسایی و ئاسایشدا به‌ بێته‌نگوچه‌ڵه‌مه،‌ ژیانی خۆی به‌رێته‌ سه‌ر.

** بووه‌ته‌ پڕۆپاگه‌نده‌یه‌کی گه‌وره بۆ به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌ی خه‌ڵکی ‌و ئه‌و کێشه‌ گه‌ورانه‌ی، که‌ ئه‌م سیسته‌مه‌ ڕووبه‌ڕووی کردوونه‌ته‌وه‌ ‌و پێشانیشیان ده‌دات، که‌ ته‌نها ڕێگا چاره‌یه‌ک له‌ به‌رده‌میدا خه‌باتکردنه‌ و خه‌باتکردنی ڕاسته‌وخۆش، به‌ بڕواکردنه‌ سه‌ر خودی خۆت نه‌ک سیاسییه‌کان و پارته‌ سیاسیه‌کان. هه‌ر بۆیه‌ خه‌ڵکانێکی زۆری بۆ پشتوپه‌نای خۆی کۆکردۆته‌وه‌ له‌ نێوه‌ندی هه‌موو توێژاڵه‌کانی ناو کۆمه‌ڵگادا. وه‌ پێشمان ده‌ڵێت که‌ چۆن کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکێکی که‌م ده‌توانێت به‌ڕووی سیسته‌مێکی ئاوا دڕنده‌دا بوه‌ستێته‌وه‌ و کارایی خۆشی بچه‌سپێنێت.

وه‌کو له‌سه‌ره‌وه ‌ باسم کرد ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه ‌ به‌ جۆرێک ده‌نگی داوه‌ته‌وه‌ و خه‌ڵکێکی گه‌لێک زۆریشی له‌ خۆی کۆکردۆته‌وه‌ ، له ‌ ئێستادا ده‌وڵه‌ت و که‌نیسه ‌و کۆمپانیا گه‌وره‌کان و بانکه‌کان له‌و هه‌ڕه‌شانه‌ی که‌ پێشتر ده‌یان کرد چوونه‌ته ‌ دواوه ‌و پشتڕاستی ئه‌وه‌شیان کردۆته‌وه،‌ که ‌ هه‌تا کۆتایی ئه‌مساڵ که‌مپه‌ینی ئه‌نتی کاپیتاڵیزم ده‌توانێت له‌وێدا بمێنێته‌وه‌. له‌ولاشه‌وه‌ سه‌رکرده‌ی پارتی له‌یبه‌ری ئۆپۆزیشنیش ، ئێد مییله‌بان ، ده‌یه‌وێت که‌ سه‌رمایه‌ی سیاسی سه‌باره‌ت به‌م كێشه‌یه‌ بۆ خۆی و پارته‌که‌ی دروست بکات. بۆیه‌ ئه‌مڕۆ له‌ ڕۆژنامه‌ی ‌ ئۆبسێرڤه‌ری به‌ریتانیدا نووسیویه‌تی و ده‌ڵێت: ” ئه‌مه‌ی که‌ ئه‌مڕۆ ده‌یبینین زه‌نگی به‌ ئاگاهێنانه‌وه‌یه‌ئه‌مه‌ ئیشاره‌تێکی مه‌ترسیداره ته‌نها بێڕه‌حمه‌کان ده‌توانن فه‌رامۆشی بکه‌ندرێژه‌ به‌ نووسینه‌که‌ی ده‌دا و ده‌ڵێت ئه‌مه‌ی که‌ ڕووی داوه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و قه‌یرانه‌یه‌، ئه‌و بارو دۆخه‌یه،‌ که ‌ به‌ ملیۆن خه‌ڵکی تێدا ده‌ژی سه‌باره‌ت به ‌ گه‌وره‌بوونی که‌لێنی نێوانی ده‌وڵه‌مه‌ند و هه‌ژار، هه‌روه‌ها چونیه‌تی به‌ڕیوه‌بردنی وڵات

** ئه‌‌مان داخوازییه‌کی ئاوایان له‌ ده‌وڵه‌ت و کۆمپانیاکان نییه‌ ، ئه‌مان به‌ دووی داخوازیدا وێڵ نین، به‌ڵکو به‌ دوای ئامانجی سه‌ره‌کیدا. لای ئه‌مان خستنه‌ڕووی داخوازیه‌کانیان یانی پێلێنان و ئیعترافکردن به‌ سه‌روه‌ری ده‌سه‌ڵات. هه‌ر بۆیه‌ ‌ نوێنه‌ره‌کانیان له‌ سه‌ر داخوازی کۆمپانیا گه‌وره‌کانی ده‌وروبه‌ر چوونه‌ دایه‌لۆگه‌وه‌ له‌ گه‌ڵیاندا، لیستی داخوازییان نه‌خسته‌ به‌رده‌میان .

تۆنی، یه‌کێک له‌ نوێنه‌ره‌کانی که‌مپه‌که ، له‌ دوای وتووێژه‌که‌ وتی ئه‌مان به‌ گران له‌ ئێمه‌ تێده‌گه‌ن ، تێناگه‌ن‌ بۆچی ئێمه‌ لێره‌ین . باوه‌ڕم وایه‌ ئه‌مان چاوه‌ڕوانی ئێمه‌ ده‌که‌ن ‌ لیستی داخوازییه‌کانمانیان پێشکه‌ش که‌ین . به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌‌وه‌ ‌ نییه‌ که‌ ئه‌مانه‌وێت . ئێمه‌ بۆ ئه‌وه‌ لێره ‌ نین تاکو دروشمه‌کانمان ڕاوه‌شێنین و بشه‌کێنینه‌وه‌، پێبده‌ین به‌ زه‌ویداو ئیمجا بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ماڵه‌کانمان، ئه‌مان تێناگه‌ن‌ ئێمه‌ گۆڕانی ڕاسته‌قینه‌مان ده‌وێت، گۆڕانی بنه‌ڕه‌تیمان ده‌وێت.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 203 other followers

%d bloggers like this: